مقدمه
مهمترین گاز تشیکل دهنده جو ناهید
گاز دی اکسید کربن است که با گازهای دیگری چون
نیتروژن ،
اکسیژن ،
دی اکسید گوگرد و قدری بخار آب همراه است. پی بردن به میزان گازهای مزبور ما را با نحوه رویش و سیر تکاملی ناهید آشنا میسازد و دریچههایی را از تاریخ پیدایش و رویش
اعضای خانواده خورشید ، در برابر دیدگان ما میگشاید.
نتایج بدست آمده از این اندازه گیریها که بیشتر به کمک
سفینه پایونیر انجام یافته است، نشان میدهد که جو ناهید از شمار فراوانی
ایزوتوپهای آرگن که مقدار آن از جو زمین به مراتب بیشتر است تشکیل یافته و همچنین مقدار کمی ایزوتوپ نیز در آن وجود دارد که کلاً بر اثر
زوال رادیو اکتیویته پتاسیم حاصل گشتهاند. حال آنکه ده درصد
گاز آرگون حاصله از زوالهای رادیو اکتیویته جو زمین در نتیجه وابفرسائی یا سایند سنگها تشکیل یافته است. این سنجش نشان دهنده آن است که ، تولید گازهائی چون آرگون ، مکانیسم دیگری سوای مکانیسم وابفرسائی وجود دارد که از مکانیسم زمینی به مراتب فعالتر است.
علاوه بر گاز آرگن ، به نظر میرسد که ناهید از نظر
گاز کریپتون نیز سیارهای غنیتر از زمین است. چنین پنداری ما را به گوشههایی از رمز آفرینش راهنمائی میکند و در پذیرش تئوری
پیدایش منظومه شمسی مصممتر میسازد. شاید در همان روزهای نخستین پیدایش منظومه شمسی ، یعنی زمانی که
بادهای خورشیدی از وضع فعلی متراکمتر بوده است، محل کنونی ناهید گازهای بیشتری دریافت داشته و از انبوهش گازهای مزبور پیش سیاره زهره پدید آمده است.
پیش سیاره ناهید از همان روزهای آغازین همانند سپری جلوی بادهای خورشیدی را سد کرده و از وزش و رسیدن آنها به سیارههای زمین و
بهرام (مریخ) ممانعت نموده است و کمیابی گازهایی چون کریپتون و گزنون و آرگن در جو زمین و بهرام را احتمالاً بایستی ناشی از همین ممانعت دانست. بدون تردید مقدار کریپتون موجود در جو ناهید حداقل سه برابر کریپتون جو زمین است و مقدار گاز آرگن آن نیز هفتصد بار نیز بیشتر از گاز کریپتون میباشد و هنگامی که نسبت میان گازهای آرگن و کریپتون زمین و بهرام را که 30 به 1 است، با آن مقایسه میکنیم به نتیجه مطلوب نزدیکتر میشویم.
با توجه به اینکه مقدار گاز آرگن خورشید 20000 بیشتر از کریپتون آن است. با این حقیقت که گازهای مزبور به احتمال زیاد از خورشید آمدهاند، روبرو میکردیم و مایه اولیه تشکیل دهنده سیارات را به
خورشید وابسته میدانیم. نتایج حاصل از سفر پاپونیر ، این گمان را تا مرز یقین نیرو بخشیده است. گاز دی اکسید کربن جو ناهید در مقایسه با جو زمین بسیار زیاد است مقدار
نیتروژن جو آن نیز بهمان سان از نیتروژن جو زمین بیشتر است و به میزانی معادل سه برابر نیتروژن جو زمین میرسد. از سوی دیگر ، نیتروژن جو بهرام به مراتب از آن هم کمتر است.
از جمله اسرار ناهید ، فرآیند شیمیائی مرموز و پیچیده ابرهای آن است. وجود گازهائی مانند سولفید ئیدرژن ، سولفید کربونیل ، دی اکسید گوگرد و بخار آب در جو ناهید باعث گردیده تا قطراتی از
اسید سولفوریک در هوای زهره پدید آید. بررسیهای انجام شده روی نسبت میان هیدروژن سبک و هیدروژن سنگین (دیوتریوم) موجود در جو ناهید ما را با حقایقی در زمینه وضعیت آب در سیاره مزبور آشنا میسازد.
نسبت میان گازهای مزبور در جو کنونی ناهید حدود یک به صد و شصت است، در حالیکه همین نسبت در زمین معادل یک به پانزده هزار میباشد. این وضعیت نشانگر آن است که ناهید آبهای خویش را که شاید روزگاری بصورت اقیانوس بودهاند، طی فرآیندهایی به هیدروژن مبدل نموده و سپس در جو خود رها ساخته است. احتمالاً در روزگاری که خورشید سردتر از امروز میبوده ، ناهید نیز همانند زمین از اقیانوسهایی برخوردار بوده است (شاید پژوهشهای بعدی بستر اقیانوسها و مجاری آب آن روزگار را آشکار سازد). ولی هنگامی که دمای خورشید به فزونی گرائید، اثر گرمخانهای به تدریج در ناهید پدیدار شد و دمای سطحی را تا حد نقطه جوش فزونی بخشید و لاجرم آب اقیانوسها را به جوش آورد و تبخیر نمود.
مباحث مرتبط با عنوان