دورهٔ صفویه در معمارى یکى از پررونقترین دورههاست. بناهاى این دوره از جذابترین و فریبندهترین بناها در سرتاسر معمارى ایرانى است.
دورهٔ ۴۲ سالهٔ سلطنت شاهعباس، عصر شکوفایى هنر در ایران است. در این دوره از یکسو روابط ایران و اروپا و از سوى دیگر روابط ایران و هند توسعه یافت. پایتخت توسط شاهعباس از قزوین به اصفهان منتقل شد. مجموعهاى از بناهاى بزرگ و چشمگیر در اصفهان به چشم مىآید. بناهاى متعددى از قبیل قصرها، مساجد، بازارها، پلها و کاروانسراها این شهر را آراسته است و اصفهان را تبدیل به مرکز هنرهاى اسلامى شد. جذابیت معمارى صفوى با نقشهٔ باز و روان آن که داراى ترکیببندىهاى سادهاى مبتنى بر افزودن و قرینهسازى است، پیوند دارد. بزرگترین نقطه قوت این معمارى در طرحریزى و اجراى مجتمعهاى بزرگ شهرى است که در آنها اهداف مختلف بازرگانی، دینى و سیاسى در ترکیببندىهایى موزن در یکجا گرد آمده است.
در زمان شاه عباس دوم هنر معمارى و هنرهاى دیگر همچنن رونق داشت. قرن دهم و یازدهم دوران شکوفایى هنر اسلامى در ایران است. در این دوره با حمایت شاهان صفوی، هنرهاى پارچهبافی، فلزکاری، نقاشی، سفالسازى و معمارى به حد اعلاى توسعه و تکامل رسید. و بناهاى مذهبى و غیرمذهبى چشمگیرى در شهرهاى مختلف ایجاد شد. در دورهٔ صفویه، جهانگردان و بازرگانان بسیارى به دلیل شکوه و زیبایى اصفهان، به ایران آمدند و در سفرنامههاى خود زیبائى و عظمت این شهر را وصف کردند. از جمله شاردن در سفرنامهٔ خود، پایتخت صفوى را داراى ۱۶۲ مسجد، ۴۸ مدرسه، ۱۰۸۲ کاروانسرا و ۲۷۲ حمام معرفى مىکند.
از قرن نخست حکومت صفویان نمونههاى زیادى باقى نمانده است؛ اما طبق نوشتههاى مورخان، قصرهایى را شاهاسماعیل در خوى و قزوین بنا کرد. از دیگر بناهاى این دوران، مسجد جامع ساوه و مسجد على است که در دورهٔ شاهاسماعیل ساخته شد. در زمان شاهتهماسب و قرار گرفتن قزوین بعنوان پایتخت، بناهایى چون قصر، مسجد، کاروانسرا در آنجا احداث گردید. در واقع فعالیت وسیع معمارى دورهٔ صفوى در زمان شاهعباس اول آغاز شده و علاوه بر اصفهان، در شهرهاى شیراز، اردبیل، مشهد و تبریز و دیگر شهرها بناهاى مختلف احداث شد.
در عهد صفوى سبک معمارى قدیم ایران تجدید شد و در طرح بناها، شکل و مصالح جاى خود را باز کرد. مهمترین قسمت برنامه شهریى که شاهعباس در پایتخت تازهٔ خود انجام داد، انتقال مرکز تجاری، مذهبى و سیاسى شهر به جنوب - جنوب غربى و سمت زایندهرود بود.
یک بازار دو کیلومتری، میدان نزدیک مسجد جمعه را به میدانى جدید و بسیار بزرگ بنام نقش جهان متصل مىسازد و این میدان مستطیل شکل با هشت هکتار فضایى به مراتب بزرگتر از میدانهاى عمومى اروپا در آن عصر وسعت داشت. فکر ایجاد، نقشهکشى و ساخت آن بین سالهاى ۱۵۹۵ - ۱۵۹۰ م / ۱۰۰۴ - ۹۹۹ هـ اجرا شد. در مرحلهاى دیگر که اهداف بازرگانى مدنظر بود و تا سال ۱۰۱۱ هجرى بطول انجامید، دو طبقه دکان گرداگرد میدان اضافه گردید.
در جانب شمال، مدخل چشمگیرى رو به بازار قرار دارد که میدان جدید را به میدان قدیم متصل مىکند. در جانب شرق مسجد شیخ لطفالله و در طرف جنوب مسجد شکوهمند امام قرار گرفتهاند. ورودى مجتمع قصر، عالىقاپو در طرف غرب میدان و خیابانى طولانى بنام چهارباغ در طرف غرب قصر و باغهاى آن واقع شده است.
در کنار خیابان چهارباغ، قصرهاى بزرگزادگانى قرار داشت که آنها را شاه صفوى برانگیخت، تا بناهاى زیبایى در پایتخت جدیدى اضافه کند.
انتهاى جنوبى چهارباغ به سى و سه پل مىرسد، که در ۱۰۱۱ هجرى به دست اللهوردىخان، سپهسالار شاهعباس ساخته شد. این پل با طول ۳۰۰ متر در طول مسیر راههها، کلاهفرنگىهایى در چند نقطه از ساختمان اصلى پل بیرون نشسته و به عابران امکان مىدهد تا مناظر باشکوه حوزهٔ رود را ببیند.
در اینجا نیز اصول زیباشناسى و کاربردهاى عملى در مجموعهاى پرشکوه بههم پیوسته است. میدان نقش جهان نخستین نمونهٔ فضایى چند منظوره است.
مسجد شیخ فضلالله زیباترین و باشکوهترین بناى دروۀ صفوى است. عظمت این مسجد بیشتر به واسطهٔ کاشىکارى داخل و خارج و کتیبههاى زیباى آن است، که بدست هنرمندان معروفى چون علیرضا عباسی، استاد حسین بنّا و باقر بنّا انجام یافته است.
مسجد امام از دیگر آثار باشکوه معمارى صفوى است که به دستور شاهعباس اول ساخت آن آغاز شد و بتدریج در زمان جانشینان او تکمیل گردید. سردر اصلى مسجد با کتیبه، مقرنسکارى و کاشىکارى تزئین شده است. این کتیبه بخط ثلث با کاشى معرق سفید بر زمینه کاشى لاجوردى به خط هنرمند معروف علیرضا عباسى است.
امتیاز: 0.00
وزارت آموزش و پرورش > سازمان پژوهش و برنامهريزی آموزشی
شبکه ملی مدارس ایران رشد
ارسال ها: 252
شما باید یک عنوان و متن وارد کنید!