منو
 صفحه های تصادفی
عسل شکرک زده
نظریه شناخت درمانی
آزمایش دیسک بنهام
دستیابی به درجات عرش
مرغ
لباس عید و رنگ قرمز
خیار «داروئی»
دینامیک سنگ
گالیله
یزدگرد سوم
 کاربر Online
1047 کاربر online
 : تاریخ
برای پاسخ دادن به این ارسال باید از صفحه قبلی اقدام کنید.   کاربر offline دبیر دوره متوسطه 2 ستاره ها ارسال ها: 94   در :  یکشنبه 07 آبان 1391 [09:31 ]
  بخش سی‌ام: (قسمت دوم)
 

معرفی سیاحان و جغرافی‌دانان جهان اسلام که در زمینه جغرافیای تاریخی مناطقی تحقیق کرده‌اند.
تمام جغرافی‌دانان مسلمان بیشتر با جهانگردی و مطالعه سابقه تاریخی هر شهر، موفق به تحقیق در جغرافیای تاریخی کشورها، شهرها و مناطق مهم جغرافیایی موفق شده‌اند.
نویسنده در این قسمت به معرفی افراد زیر می‌پردازد.
1- احمدبن طبیب سرخسی 2- ابن واضح یعقوبی 3- ابن فقیه همدانی 4- قدامه بن جعفر 5- ابوزید بلخی 6- ابن رسته 7- جیهانی 8- ابن فضلان 9- استخری 10- مسعودی 11- ابوزید سیرافی 12- ابن حوقل 13- مقدسی 14- ناصرخسرو 15- زکریای قزوینی 16- ابوالغدا 17- حمدالله مستوفی 18- ابوریحان بیرونی 19- یاقوت حموی
از میان این جغرافی‌دانان، شرح زندگی عده معدودی را در این بخش می‌آوریم.
1-احمدبن طبیب سرخسی: ابوالعباس احمدبن محمدبن مروان‌بن طبیب سرخسی متوفی به سال 276 هـ ق یکی از حکماء و جغرافی‌دانان دوره اسلامی تاریخ است. او شاگرد یعقوب اسحق الکندی بود. این دانشمند ایرانی معلم معتضد خلیفه عباسی بود ولی این خلیفه قدر ناشناس به علت کشف یک توطئه به احمدبن طبیب سرخسی مظنون شد و بدنبال قتل عده‌ای از درباریان در دارالخلافه بغداد، احمدبن طبیب را به قتل رسانید. کتاب معروف او مسالک الممالک در جغرافیاست. مرحوم عباس اقبال آشتیانی در کتاب تاریخ اکتشافات جغرافیایی و علم جغرافیا می‌نویسد که مسلمانان به علم جغرافیا علم المسالک و الممالک یا تقویم البلدان نام نهادند و طی مسافرت‌های گوناگون در هر شهر به تحقیق درباره تاریخچه آن شهر می‌پرداختند.

2- ابن واضح یعقوبی: احمدبن یعقوب وهب‌بن واضح به استناد کتب تاریخی معتبر پدرش اصفهانی بود ولی در بغداد بدنیا آمده و در 284 هجری قمری در گذشت. او معاصر منصور دوانقی بوده‌است. او پس از تکمیل معلومات زمان خویش به سیر و سیاحت پرداخت. او علاوه بر ایران از مصر و مغرب تا هند سفر کرد و حاصل این سفرهای طولانی، در 287 کتاب ‌البدان را نوشت. او حقایق مربوط به نام شهرها و ولایات را در کتابش آورده است و به افسانه‌ها و اساطیر توجهی نداشته‌است. یعقوبی تاریخ عمومی مفصلی را نیز در دو جلد نوشته است. آثار او در 1927 به اهتمام ویت (Wiet) شرق شناس فرانسوی به زبان فرانسه منتشر گردید.
مطلبی که نباید فراموش گردد این است که در واقع اکثر نویسندگان جغرافیا کتاب خود را المسالک و الممالک نام گذاشته‌اند که به معنی مسلک‌ها و مملکت‌ها و گاهی البلدان نام نهاده‌اند که به معنی شهرها و کشورها است.

3-ابوزید بلخی: ابوزید احمدبن حسن بلخی در 236 هجری در همان‌جا در گذشت. او مورد توجه ابوعبدالله جیهانی و زیر نظر بن احمد سامانی قرار گرفت. اثر مهم او در علم جغرافیا صورالاقالیم است که در بر دارنده همه ممالک و اقلیم‌هایی است که او شناخته و ازجمله جغرافی‌دانانی است که در کتابش نقشه‌های جغرافیایی نیز دارد.

4-ابوعلی احمدبن رسته: جغرافی‌دان اصفهانی صاحب کتاب الاعلاق النفیسه است که در 290 هجری قمری تألیف نموده و در مورد اکوسیستم‌های آب و خشکی و وضعیت دریاها و رودها و نام‌های آن‌ها مطالب مفیدی به رشته تحریر کشیده. او در کتاب تقویم‌البلدان می نویسد: اما دریای هند، از آن خلیجی به سوی ناحیت پارس بیرون آید که خلیج پارس نام دارد.
5-استخری: ابواسحاق ابراهیم بن محمد فارسی اصطخری (استخری) جغرافی‌دان ایرانی. او از340 هـ ق سیاحت خود را از منطقه فارس آغاز کرد و از عربستان تا اقیانوس اطلس را طی کرد. او دو کتاب صوره‌الاقالیم و المسالک و الممالک در علم جغرافیا دارد که در بردارنده اسامی صحیح اماکن جغرافی است. کتاب صوره‌الاقالیم ابوزید بلخی را مورد مطالعه قرار داد و بر اساس آن کتاب المسالک و الممالک را نوشت. عقیده او درمورد مسیر خلیج فارس بسیار جالب توجه است. او می‌نویسد: مهروبان که شهری بین آبادان و سیراف قرار دارد و گناوه در مسیر دریای پارس قرار دارند.

6-مسعودی: ابوالحسن علی بن حسن مسعودی از فرزندان عبدالله‌بن مسعود که از صحابه حضرت محمدصلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم بود اما ابوالحسن مسعودی ایرانی بود. مسعودی بزرگترین مورخ و جغرافی‌دان ایرانی در دوره اسلامی است. که می‌گوید در 303 هـ‌ ق در شهر اسطخر پارس نزدیک یک از بزرگان‌زادگان ایرانی کتابی دیدم که درباره علوم مختلف و تاریخ پادشاهان و بناهای آنان بود. گمان می‌رود که مسعودی از این کتاب در نوشتن کتاب مروج‌الذهب و معادن‌الجوهر سود جسته‌است. او در این کتاب می‌نویسد: از این دریا که دریای هند باشد خلیجی منشعب می‌شود که به آن دریای پارس گویند و این دریا به اَبلّه که مکانی نزدیک بصره است ختم می‌شود و در کتاب التبیه و الاشراف از عراق به عنوان میان رودان یاد می‌کند و می‌افزایدکه ناحیه بهمن اردشیر (بهمن شیر امروزی) محسوب می‌شود.

7-حمدالله مستوفی قزوینی: حمدالله‌بن ابوبکر مستوفی قزوینی (750-680 هـ ق) شاعر، مورخ و جغرافیانویس قرن هشتم و از خاندان‌های معتبر قدیم و مستوفیان قزوین بود که اصل و نسب او به حربن‌یزید ریاحی می‌رسید. پدرش در دستگاه ایلخانیان در قزوین مستوفی و از بزرگان دیوان استیفا بود. او سه اثر مهم تاریخی و جغرافیایی از خود به یادگاز گذاشت که نام آن‌ها به شرح زیر است.
الف- تاریخ گزیده: که دربردارنده تاریخ عالم از آغاز آفرینش تا دوران وزارت خواجه غیاث‌الدین محمد رشیدی است.
ب- ظفرنامه: که منظومه ای است مشتمل بر هفتادو پنج هزار بیت که حاوی تاریخ ایران از ظهور اسلام تا زمان زندگی مؤلف است.
ج- نزهه‌القلوب: که در 740 تألیف کرده و یک اثر جغرافیایی مفصل ایران و بررسی وضع طبیعی شهرها و روستاهای و سابقه تاریخی هر یک از آن‌ها او در کتاب نزهه القلوب می‌نویسد: (( جزایری که از حد سغر تا عمان در بحر فارس است متعلق به منطقه فارس است و از جزیره کیش و بحرین یاد می‌کند و سابقه تاریخی این دو جزیره را شرح می‌دهد.


منابع مکمّل که دربردارنده جغرافیای تاریخی شهرها و مناطق ایران است.
این منابع را با توجه به تاریخ چاپ اثر و نام محل انتشار و مرکزی که منتشر کرده‌است آورده‌ایم و برای اهل تحقیق مفید است.
الف: منابعی که جنبه جغرافیایی آن نمودارتر است و صرفاً جغرافیای تاریخی است.
1- ابن فضلان، سفرنامه، ترجمه ابوالفضل طباطبایی، تهران، بنیاد فرهنگ ایران،1345
2- ابن خردادبه، مسالک الممالک، لیدن،1306 هـ ق
3- ابن اثیر، کامل، ترجمه ابوالقاسم حالت، تهران، شرکت چاپ و انتشارات کتب ایران، 1351
4- ابن اسفندیار، تاریخ طبرستان به تصحیح عباس اقبال، کلاله خاور، 1320
5- ابن بطوطه، سفرنامه، ترجمه محمدعلی موحد، تهران، ترجمه و نشر کتاب 1359
6- ابن بلخی، فارسنامه، به کوشش بهروزی، شیراز، فارس، 1343
7- ابن حوقل، صوره‌الارض به اهتمام جعفر شعار، تهران، بنیاد فرهنگ ایران، 1345
8- ابوالغداء، تقویم‌البلدان، ترجمه آیتی، تهران، بنیاد فرهنگ ایران، 1345
9- آذری دمیرچی، جغرافیای تاریخی ورامین، تهران، 1348
10- استخری، مسالک الممالک، به اهتمام ایرج افشار، تهران، ترجمه و نشر کتاب،1347
11- آزمند، وضع جغرافیایی و تاریخی خوزستان، تهران، 1350
12- ایرج افشار، یادگارهای یزد، تهران، انجمن آثار ملی، 1348
13- احمد اقتداری، آثار تاریخی شهرها و بنا در خلیج فارس، تهران، ابن سینا، 1356
14- احمد اقتداری، لارستان کهن، تهران، 1344
15- احمد اقتداری، خوزستان و کهکیلویه و ممسنی، تهران، انجمن آثار ملی، 1359
16- محمدعلی امام شوشتری، تاریخ و جغرافیای خوزستان، تهران، امیرکبیر، 1331
17- اسماعیل آموزگار، تاریخ مختصر خراسان، مشهد، 1352
18- بارتولد، جغرافیای تاریخی ایران، ترجمه حمزه سردادور، تهران، 1358
19- حسین بابیوردی، تاریخ ارسباران، تهران، ابن سینا، 1341
20- اردشیر برزگر، تاریخ طبرستان پیش از اسلام، تهران، وزارت فرهنگ، 1329
21- بلاذری، فتوح‌البلدان، ترجمه آذرتاش آذرنوش، بنیاد فرهنگ ایران، 1346
22- تاورنیه، سفرنامه، ترجمه ابوتراب نوری، اصفهان، 1336
23- عبدالرفیع حقیقت، تاریخ سمنان، تهران، 1341
24- عبدالرفیع حقیقت، تاریخ قومس، تهران، 1344
25- دمورگان، مطالعات جغرافیایی شمال ایران، ترجمه کاظم ودیعی، تبریز، 1337
26- دمورگان، مطالعات جغرافیایی غرب ایران، ترجمه کاظم ودیعی، تبریز، 1338
27- علی محمد ساکی، جغرافیای تاریخی و تاریخ لرستان، خرم آباد، محمدی، 1343
28- سردار اسعد بختیاری، تاریخ بختیاری، به کوشش جواد صفی نژاد، تهران، 1361
29- محمدحسن سمسار، جغرافیای تاریخی سیراف، تهران، انجمن ملی آثار ملی، 1357
30- محمدتقی بهار، تاریخ سیستان، تهران، زوار، 1341
31- شاردن، سفرنامه، ترجمه حسین عریضی، اصفهان، 1330
32- عباس شوقی، تاریخ و جغرافیای گرگان، تهران، خاور، 1341
33- احمد صدیقی، جغرافیای تاریخ هگمتانه و انشان، تهران، 1353
34- عبدالفتاح فومنی، تاریخ گیلان به کوشش تدین، تهران، فروغی، 1353
35- احمد کاویان‌پور، تاریخ عمومی آذربایجان، تهران، آسیا، 1346
36- حسین علی ممتحنی، سرگذشت جندی شاپور، اهواز، دانشگاه جندی شاپور
37- علی مؤید ثابتی، تاریخ نیشابور، تهران، وزارت راه، 1335
38- عباس میریان، جغرافیای تاریخی سرزمین خوزستان، تهران، 1352
39- اقبال یغمائی، جغرافیای تاریخی دامغان، تهران، 1326

  امتیاز: 0.00