منو
 کاربر Online
806 کاربر online
Lines: 1-26Lines: 1-45
 V{maketoc} V{maketoc}
 !نفوذ ترکمانان سلجوقی در ایران در عهد مسعود غزنوی !نفوذ ترکمانان سلجوقی در ایران در عهد مسعود غزنوی
  «432 - 424 ق / 1040 - 1033 م»   «432 - 424 ق / 1040 - 1033 م»
-نفوذ ترکمانان سلجوق به داخل ایران و قلمرو ((غزنویان))، از زمان سلطان محمود آغاز شد. امیر غزنه حوالی سال «418 ق / 1027 م» به چهار هزار خانوار از ترکمانان سلجوقی اجازه سکونت در شهرهای نسا، باورد، فراوه را داد. اما دیری نپایید که آنها با مردم ((خراسان)) بنای بیداد و ستم را گذاشتند. به طوری که در اواخر سال 418 ق / اوایل 1028 م«، عده‏ای از اهالی خراسان از محمود برای جلوگیری از بیداد ترکان، دادخواهی کردند. و سلطان غزنه، طی نامه‏ای از سردار خود، ارسلان جاذب خواست تا ریشه فتنه ترکان را بخشکاند. ارسلان نیز پیرو دستور امیر غزنه چندین بار با ترکان به جنگ و گریز پرداخت و عده زیادی از آنان را به هلاکت رساند، اما نتوانست ریشه این تجاوزات را بخشکاند. از این رو، طی درخواستی از سلطان، محمود خود از غزنین عازم خراسان شد »419 ق / 1028 م«. در آغاز به بُست و سپس به طوس رفت که با پیوستن ارسلان جاذب به وی، در فراو، در جنگی با ((سلاجقه))، شکست سختی به آنها داد و به قولی چهار هزار سوار زبده ترکمن را به قتل رساند و عده زیادی را نیز به اسارت گرفت. ترکان پس از این شکست به بلخان و دهستان عقب نشینی کردند و تا پایان عهد محمود دیگر هیچ مزاحمت جدی ایجاد نکردند. +نفوذ ترکمانان سلجوقی به داخل ایران و قلمرو ((غزنویان))، از زمان سلطان محمود آغاز شد.
-ر دوره امارت مسعود، به سبب خرابی اوضاع و پریشانی دربار، ترکمانان ر دیگر فت یاد در نواحی خراسان، دست به اقدامهای یذایی زند. یاری وا ک از عراق و شام ا خراسا دهن همه ا ایع شد بو و قطی ارزاق ر بدی اضاع ود و. از طری قل و غارت ترکانن در راسان نی، شرایط ا ویم کره بود. +!رخورد ترکمانان لوقی ود نوی />امی زن الی ا «418 ق / 1027 م» ه هر هار او از رکماان وی از کن در هرهای />نا، />او
ف
روه
-!هم پیمان شدن علی تکین و هاون />اما ه رغم رفتاریهیی که ((ترکان غز))، در ای ایام برای وی در تمام خراسان به وجود آورده بودند، با آن که لی تکین در ماوراء النهر و هارون پر التونتاش در خوارزم بر علیه مسعود با ترکمانان هم پیمان شده بودند، و خراسان نیز ب بب سوء تدبیر و بیداد حاک آن سوی بن ((معتز))، عره جنگهی داخلی و آشو طلبانه شده بود؛ مسعود به ای آن که دست سوری را از بیدادهایش کوتاه کند و با عزیمت به مرو و به تدبیر کار ترکانن بپردازد، رو به سوی ((طبرستا)) آورد با واپسین ((سپهسالار)) ((آل زیار))، باکایار کوه ه ن رداخت و او را گوشمالی دا.
ب
ا وجودی که ترکمانان از سالهای پیش از خراسان به راهزنی فاد مشغول بوند، ا چون تعی و تجاوز آنها به پای مالم و فایع مستمر حکا مل نمی‏رسید، ناخرسندی ز آها در نزد مردم به مراتب کمتر ز نفرت از امیران محلی بود.
+را دا. اما دیی نایید که نها ا مردم ((خراسان)) بی بیداد سم ر گاشند. به وری که در اار سا 418 / اوایل 1028 «، دای ا اهالی خراسان از مود ب ویری از بیا ترکا، داداهی کرند.
-! یه نبرد لجه
ز یگر عاملی که موجب مید الب کم محلی در برخو با ترکمان موفقی چندانی به ست نیاوردند شیوه رد ساجقه و. ون این قوم فرند بیان بودند و یشتر غارت، جنگ گریز ادت دشتد، از این رو، هنگامی که برخی از سرداران غزنوی هم با آها رو به رو شدند به ندرت ز عهده مقاله با نها بر می‏مدند. بکتکی حاجب، در نزیکی ترذ، عه‏ی از ترکمنان ا مقتول و عده یگی را اسارت گرف «مر 426 / وامر - دسابر 1034 م». در سرخس، نوتکی خاصه، در زد ورد با آنه های ا کشته و عده زیای را هم ی کد «ف 426 ق / ژانوی 1035 م». ین اقدا تنبیهی و گ و گی مقعی هم موب نشد که ه ریج دامنه تعرضا سلاجقه گسترده‏تر شود و مرو، رخس، باد غیس، باد و سا را یز در بر گیرد.
+طان ه ی امه‏ی ا دار خو اران اذب واست تا رشه ه ان ر بکاند. ران یز پیو دتر امیر غزنه ندن ا با رکن ب جن یز پرات و عده یدی از ان ر اک رساد، ا وان یه این جاوزا را کند.
ای ی دخاتی از ، ممو د ز نین عام راسا د »419 / 1028 «.
-! نفرت میق اه ملک از جوقیان />چیی ک یان و د آنها را به خط دی تبدیل می‏کرد، آ بو ک علی تکین در ((ماورء النهر ))با آنها ر اتباط بد و دئا آنه ر ب ضد سلطا عود حریک می‏ک. توطئه‏ای که هاون ب اتونتاش در خارزم ر ضد مسعو تریب داد، سعی کرد، تا شاه ملک بزر امیر قراختاییان ایلک را ر ای یم وارد سازد. هر چند کینه و نفرت عمیق اه ملک از ((سلجوقیان))، مکان شکل گیی ی پیمان سه جانه را فرام ساخت، اما از خطر این هجمات و یقتر د حران یز چیز زیادی کاست. تی قام شا ملک در شبیخون سختی که به سپاه ترکمنان زد و تلفات یاد ب نه رد آورد «ی الحجه 425 ق / اتبر 1034 م» تنها انست وقو قعی انقا سلطنت مسعود را برای مدتی به تعویق اندازد. +در از و به طو فت ک ب یوستن ارلان اب ب وی، د راه در نگی ب ((سلاج)) ک تی به آنها اد و ب وی هار زر سور بده رمن را رساند و عه زیا ا نی اسات گرفت. ترکا س از این کت ان دستن ق شینی کرند و تا پیا ه مود یگر هی مات ی ایا نکردند.
-قدام شاه ملک، اطرف ((جیحون)) ر برای ترکمانان ناامن کرد و چون هارون بن التونتاش هم در خوارزم کشته شد، سرکردگان قوم سلجوق - طغر چغری و بیغو- از انتقام سلان به وحشت افتادند. ز این رو در صدد برآدند تا از مسعود زینهار ر این ام کمک خواهند «دود رجب 426 ق / م 1035 م». به ین رتیب ر نامه‏ای که به سو وای راان نوشتند نه ن در ((اری بیهق ))هست، او را واسطه کردد تا سلطان نواحی نسا و فاوه را ه آنها واذارد و آنان نیز به نوبه خود، اطاعت سلطان را گردن هند. مسعود با وجود توصیه و اصرار وزیرش، خواجه احود بن عبدالصم، مع ذالک پیشنهاد سلاجقه را نپذیرفت و آن ا وهن و ضعف قدرت خود به حساب ورد. خاصه آن که حدود ده هزا خانوار از سپاه قوم ترکمانن نز یحون عبور کرده دند و ((ظاهر)) امر نشان می‏داد که آنها در واقع به دنبال تحمیل شرای خود هستند. با رد این پشنهاد سرانجام بین امیر غزنه و سلاجقه جنگی در گرفت. نست ساار سلطان، حاجب بکتعذ در حدود نسا، با ترکمانان رو به و د «شعان 426 ق / ژوئن 1035 م» اما ز آنان شکست سختی خور. سلطان مسعود که بعد از این کست می‏بایست از آشفته رأیی یا هر قدامی که اکی از ضعف و زل باشد خودداری کند، بدون وت تصمیم به مصاله و استمالت از سلاجقه برمد که ر واقع ناوی ود را برملا ساخت. قای ونصر صیی ک ز سوی سلطان و ه عنوان فرستاده ویژه به نزد ترکمانان رفته بود پ ز باگشت، مصاحه را ب هی وجه پایر و مقصود به ثواب نم‏دید و خاطر نشان کرد که این قوم قصد همزیستی و اطاعت از سلطان را ندارند. اما مسعو که در این صلح نامه؛ نسا، مراوه و دهستان را به ترتیب به؛ طغرل، چغری و بیغو واگذار کرده بود، به همان اطاعت ظاهری آنها خرسند شد. +!رور ترکمانان سلجوقی با مسود زنوی />در دور امار مود، به ب رابی اا و ینی درار، ترکانان ار دیگر رص یافتن تا ر نوای خراسان، به دامهای ایایی بزنند. یاری وبا که عاق و ام ا خرسان و هن هه ا ایع بود و ی ازاق بر دی وضاع افو ود. ا ری ل و ارت ترکمانان د اا نی، شرایط را ویم تر کرده بود.
-کرکشی ب خراسان جهت تنبیه ((ترکمنان))
هنوز
مدت زیای ز ای «صلح نامه» نگذشته بود که بار دیگر خراسان به سبب راهزنی و تجاوزهای ی در پی ترکمانان چ آشوب شد «429 ق / 1038 م». سلطان ناچار از ماوراء النهر به قصد تنبی قوم به خراسان لشکر کشید. اما بار دیگر سلاجقه در مرو اظهار انقیاد و پیشنهاد مصالحه ددند و ا درخاست چراخور و مرتع در خراسان و قبل آن از سوی معود، مالحه دیگری صور رفت که ز رویرویی آنه جلوی کد. از وی دیگر، در تعدادی از شهرهای خراسان، که مدمشان از حکام محلی زنویان کمر از ترکمانان ستم و جاو نمی‏دیدند، گه گا، فتنه ترکمانان را برای خود رصتی می‏یافتند تا از زیر یوغ حکمت سود و عمال ست یه‏اش، رهایی یابند. ز ین رو، پاره‏ای از شهرها همچون باورد و رخس که مم ((قادر)) به مقاومت در برابر ترکمانان بدد بداان ازه وود به شهر دادند. دن گونه خراسان از د سو؛ یکی اکمان می سم پیه و از سوی یگر ترکمانان سلجوق د معرض چپاول و عدی قا رفت. ر ادامه ین ودث بخشی از ساه مسعو در نزیک ((هرت)) سط ی سته از لاه غارت شد و بدین گونه ب هر گونه مذاکره‏ای برای یک لح بی دوا دیگر بسته شد. به فن مسعود کار تعقیب ترکانان ا خشونت دنبال شد؛ تعداد زیادی ز مهاجمان کشته شدند و سرهاشان به همراه اسرا به نزد سلطان فرستاده شد. مسعو نیز دستور داد تا سرها را «بر خران بار کردند و به نزدیک بیو فرستاد و پیام داد ک ه که هد بشکند جزای او چنین باد. / زی الاخبار، ص 85». سلطان که از هرات عازم نیشابور بود، در نزدیک طوس با دسته‏هایی از ترکمانان برخورد که آشکارا با وی به جنگ برخاستند. هر ند سلطان در دفع آنها موفق شد، اما این جسارت برای مسعود مایه ناخرسندی و تعجب ب. این وضعیت نشان می‏داد که از ین پس، تنها شمشیر و زبا یغ بی این و قوم مار کم خواهد راند و ه گونه مذاکره‏ای در ای باب بی فایده خواد بود. در جنگی که سباشی تکین، سپهسالار لطان که از ((نیشابور)) ه سرخس لشکر کشده بود، شکست خورد «رمضان 429 ق / ژوئن 1038 م» که مال لا و غیمت بسیاری به چنگ ترکمنان افتاد. خبر این شکست، سوری ن معزی - والی خراسان - را نان وحشت زده کرد که بون دستور سلطان، نیشابور را تخلیه و با اموال و خزاین به قلعه میکایی واقع در حدود ترشیز، فرار کرد. چون نیشابور بی دفاع ند، اهالی شهر که بهانه‏ای برای وفا داری نسبت به سلطان نداشتند، به ابراهیم نیال، سرکرده سپاه ترکمانان اجازه وو ب شهر دادند. ابراهیم یز با ورود به شهر به نام غرل که خود چند رو پس از تح هر ه نوان فتح وارد یشبور شد بود، خطبه خواند و دن گونه نام طغرل در خراسان جای ام ((مسعود غزنوی)) را گرفت «شوال 429 ق / جولای 1038 م». مسعود نیز پس از چند جنگ و گریز کوته، عاقبت به سبب وامت ضاع، بنا به صابدید وزیر، با ترکمنا صحی اجباری و جامله آمیز منعقد کرد. بر اساس این پیمان، نسا، باورد، فراده و تمامی بیابانهای اطراف ه ترکمانان واگذار شد. هر چند این مصالحه آرامشی موقت در احوال پدید آورد، اما نمی‏وانست پایدر بماند، چرا که رکمنان سلجوق دیگر نان حرا نودد، بلکه ایک «نوت پااهی ل و قد و ام و نی و ولایت گرفت سر ایان شد د. / تاریخ بیقی ص 777».
+ا به رم تاریهایی ک ((ترکان )) در ای ایام برای وی د ام خراسان ب وود ورده وند، ا ن که لی کین ر ماوا انهر و ارو س التاش د وارزم بر لیه مود با ترکمانان ان ه ودند، و خراسان ی س سو تدیر و یاد اکم ن و ب معز، عره گهای ای و وب لباه شده ؛ مسعود ب ای ن که دست سوی را از بیادی که کند و با زیت به مرو و به تدبیر ار ترکمانان بداز، رو ب ی ((ران)) ورد با واسین ((سپهسالار)) ((ل زیار))، باکالا کوی به جنگ پراخت و و را گوشمالی داد. /> />با ودی که ترکمانان از های یش ا خرسا ه رهنی و فاد شو بودند، اما ون تعدی و تاو ا به ای ما و جایع مستمر کام محلی نمی‏سید نارندی نها ر ند ردم به ا ک ا نرت امیان ی ب.
-!تقسیم شدن خراسان بین ترکمانان
به دنبال این مصالحه که خود وهنی در حق دولت غزنه بود، مس
عود به هرات رفت «ذی القعده 430 ق / آگوست 1038 م» و ترکمانان هم، خراسان را که اکنون قسمت عمده آن در دست ایشان بود، بین خود تقسیم کردند: طغرل با کسانش، نیشابور را از ن خود ر، داود غری ر نواحی سرخس امارت برافراشت و دسته‏های مربوط به بیغو در اطراف نسا و باورد. مسعود که به هرات هزیمت کرده بود، در صفر 431 ق / اواخر اکتبر و اوایل وامبر 1039 م« با لشکری گران به قصد تنبیه ترکمانان از رات بیرون آمد. مدتی در نسا و باورد منتظر ماند تا در فرصتی با ترکمانان مقابله کن. اما این فرصت پیش نیامد و مسعود به ناچار عازم نیشابور شد. در نیشابور نیز طغرل شهر را ترک و به دیگر ترکمانان پیوسته بود، از این رو، ورود مسعود به نیشابور هم حاصلی به بار نیاورد. گر چه قحطی، خستگی و بی انگیزگی سپاه، آن را مستهلک ساخته بود. در بیرون از نیشابور نیز، همه جا را قحطی و پریشانی فرا گرفته ود به طور که بسیاری از ستوران سلطان از بی علفی تلف شدند. از طرفی لشکرکشی نیز به خاطر اجتناب ترکمانان از رویارویی، بی فایده به نظر می‏رسید. اما سلطان به جای آن که در ورود هرات و باد غیس، برگ و نوایی برای لشکر فراهم کند به تعقیب ترکمانان راه مرو را در پیش گرفت »رمضان 431 ق / می 1040 م«. بالاخره در نزدیکی مرو، در حصار دندانقان، سپاه سلطان از تشنگی و بی برگی، دچار نوعی بی نظمی شد که در پی آن عده‏ای از غلامان مسعود به ((سلجوقیان)) پیوستند. در باقی لشکریان نیز اغتشاش روی داد به طوری که نظام سپاه از هم گسست. بالاخره مسعود چاره خود و یاران را در فرار دید »هشتم رمضان 431 ق / بیست و سوم می 1040 م« که با این فرار سلطان، غنیمت عمده‏ای به چنگ سلجوقیان افتاد. ((طغرل)) هم همان جا به نام امیر خراسان، خود را وارث سلطنت مسعود یافت که اعیان ولایت هم به همین عنوان به سلام وی آمدند. از طرفی سلطان غزنه در واپسین کوششهای خود برای مقابله با ترکمانان سلجوق، با شورش سپاهش مواجه شد که به دست امیران سپاه و بنا به قولی در پیکار با آنان کشته شد.
+بعد از نگ و گریزهای ی در ی و مصاله های بی نتیجه ، بالاخره در نبردی /> />در نزدیکی مرو، در حصار دندانقان، سپاه سلطان از تشنگی و بی برگی، دچار نوعی بی نظمی شد که در پی آن عده‏ای از غلامان مسعود به ((سلجوقیان)) پیوستند. در باقی لشکریان نیز اغتشاش روی داد به طوری که نظام سپاه از هم گسست.

بالاخره مسعود چاره خود و یاران را در فرار دید در هشتم رمضان 431 ق / بیست و سوم می 1040 م که با این فرار سلطان، غنیمت عمده‏ای به چنگ سلجوقیان افتاد.

((طغرل)) هم همان جا به نام امیر خراسان، خود را وارث سلطنت مسعود یافت که اعیان ولایت هم به همین عنوان به سلام وی آمدند.

از طرفی سلطان غزنه در واپسین کوششهای خود برای مقابله با ترکمانان سلجوق، با شورش سپاهش مواجه شد که به دست امیران سپاه و بنا به قولی در پیکار با آنان کشته شد.


!مطالب مرتبط:
*((چگونگی شکست مسعود غزنوی و واگذاری بخشی از قلمروی خود به ترکمانان))
*((ورود سلاجقه به نیشابور و عزل مسعود غزنوی از خراسان))
*((تلاشهای بی نتیجه ی مسعود غزنوی برای باز پس گیری قلمرویش))

!همچنین ببینید:
*((شیوه ی نبرد سلاجقه))

تاریخ شماره نسخه کاربر توضیح اقدام
 یکشنبه 29 مرداد 1385 [11:40 ]   2   آآوا رسا      جاری 
 پنج شنبه 18 فروردین 1384 [06:56 ]   1   نغمه آذربویه      v  c  d  s 


ارسال توضیح جدید
الزامی
big grin confused جالب cry eek evil فریاد اخم خبر lol عصبانی mr green خنثی سوال razz redface rolleyes غمگین smile surprised twisted چشمک arrow



از پیوند [http://www.foo.com] یا [http://www.foo.com|شرح] برای پیوندها.
برچسب های HTML در داخل توضیحات مجاز نیستند و تمام نوشته ها ی بین علامت های > و < حذف خواهند شد..