منو
 صفحه های تصادفی
درزه
آیروپروگرس
سیستم مجازی در سیستم عامل
امام رضا علیه السلام و تعبیر خواب یکی از یاران
انواع یادگیری
تیره کوله خاس
آفتاب پرست جکسون
آرایش سپاه عمر سعد در کربلا
ارنست اوپیک
محمد بن مسلم بن شهاب زهری
 کاربر Online
614 کاربر online
تاریخچه ی: سبک ها و مکتبهادر نثر فارسی

نگارش: 14



مقدمه

معنی لغوی نثر:"پراکنده، سخن پاشیده و غیرمنظوم" است. در اصطلاح ادب نثر به نوشتار یا گفتاری اطلاق می شو که در قیاس با شعر از نظم و ترتیبی که لازمه کلام منظوم است، یعنی از وزن و قافیه خالی باشد و با بحور عروضی مطابقت نکند.

نثر، چون از قیود وزن و قافیه و بحور عروضی، همچنین در اغلب موارد از تخیلات شاعرانه خالی است، فسحت میدان آن برای بیان هر گونه فکری مناسبتر از کلام منظوم است و شاید به همین دلیل باشد که انواع دانشهای بشری و اندیشه های فلسفی، دینی، سیاسی، تربیتی و اجتماعی در قالب نثر اظهار شده و به رشته تحریر در آمده است.

از لحاظ ادبی، نثری ارزشمند و مورد توجه سخن سنجان است که نسبت به سخنان یا نوشته های معمولی زیباتر و از جهت لفظ و معنی فصیح تر و بلیغ تر باشد. مانند نثر کتابهایی چون گلستان، کلیله و دمنه یا بعضی از نوشته های معاصران.

انواع نثر در زبان فارسی

آثار منثور موجود در زبان فارسی از لحاظ نوع واژگان، طرز عبارت پردازی و مقاصدی که نویسنده در کاربرد آنها دارد کلاً به دو نوع تقسیم می شود: "اول نثر ساده، و آن مجموعه ای از عبارات ساده و آسان است که به زبان مردم نوشته می شود و مراد از نگارش آن اظهار مطلبی عادی، یا خواهشی ساده و معمولی یا رساندن فرمان و حکمی به گروهی، یا آموختن پیشه ای و علمی است. این نوع نثر با سخنان ساده عادی تفاوتی ندارد.
قسم دیگر، نثر فنی است و آن بیان مطلبی است با طرزی که نویسنده در آن امعان نظر و جولان اراده به کار می برد و قصدش از کاربرد آن این است که مطلب خویش را بهتر و کاملتر به طرف بفهماند، یا هیجان درونی و حالتی از حالات نفسانی خویش را مثبت کند یا رحم و رقت خواننده را برانگیزد و یا خشم و غیرت وی را تحریک نماید و امثال اینها، این نوع نثر را باید با شعر یکسان دانست".

بنابراین با توجه به شیوه کاربرد واژگان و نوع ابزارهای بیانی که نویسندگان در نگاشتن مطالب خود دارند، شاید دقیقتر این باشد که نثر فارسی را به اقسام زیر تقسیم کنیم:

1- نثر مرسل یا ساده

نثر مرسل یا ساده به نوشته ای گفته می شود که از صنایع لفظی و معنوی و سجع عاری باشد. در این نوع از نثر، نویسنده مقاصد خود را در کمال سادگی و بی پیرایگی می نگارد و از استعمال کلمات و عبارات هماهنگ و واژه ها و اصطلاحات نامستعمل و مهجور اجتناب می کند. نمونه های فراوانی از نثر مرسل و ساده را در آثار دوره اول نثر فارسی (قرن چهارم و نیمه اول قرن پنجم)، همچنین در اغلب نوشته های نویسندگان معاصر می توان یافت.

2- نثر مصنوع

که خود به دو قسم ذیل تقسیم می شود:

الف- نثر مسجع یا موزون:

در این نوع از نثر، نویسنده کلمات هموزنی را به نام سجع- نظیر قوافی اشعار- به کار می برد و جملات نوشته خویش را با قرینه سازی آهنگین می کند.

نظیر عبارات ذیل از مقدمه کنزالسالکین خواجه عبدالله انصاری.

"عقل گفت: گشاینده در فهم، زداینده رنگ و همم، پا بسته تکلیفاتم، شایسته تشریفاتم، گلزار خردمندانم، افزار هنرمندانم.....
عشق گفت: دیوانه جرعه ذوقم، بر آرنه شوقم، زلف محبت را شانه ام و زرع مودت را دانه ام"

نمونه های زیبای نثر مسجع را در آثار خواجه عبدالله انصاری (396- 481هـ) و کتابهایی نظیر، تفسیر کشف الاسرار (سال تالیف 520 هـ) ترجمه ابوالفضل میبدی، اسرار التوحید فی مقامات ابی سعید ابی الخیر، تألیف محمد بن منور (بین 553 تا 559 هـ) کلیله و دمنه بهرامشاهی، ترجمه و تحریر: ابوالمعالی نصرالله بن محمد عبدالحمیدمشی، تذکره الاولیا فرید الدین عطار نیشابوری، گلستان شیخ مصلح الدین سعدی و غیره، می توان یافت.

از میان کتابهای مزبور، گلستان سعدی از ویژگی خاصی برخوردار است زیرا در آن شیوه مختلطی از نثر مرسل با نثر موزون مسجع به کار رفته است و چون از لحاظ زیبایی و روانی و بلاغت در بیان ممتاز می باشد لذا پس از سعدی مورد تقلید عده ای از نویسندگان قرار می گیرد و آثار متعددی مشابه این کتاب نوشته می شود که مهمترین آنها بهارستان اثر عبدالرحمن جامی روضه جلد (تألیف 737) نوشته مجد خوافی و پریشان، تألیف میرزا حبیب الله شیرازی متخلص به قاآنی و منشآت میرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهانی است.

ب- نثر متکلف یا فنی:

در این قسم از نثر همانگونه که از نام آن پیداست، نویسنده با لفاظی عباراتی مصنوع می نگارد و علاوه بر استفاده از سجع و به کار بردن اشعار و شواهد عربی و فارسی و آیات قرآنی و احادیث و اصطلاحات علمی و لغات مهجور و استعارات و تشبیهات مختلف، کلام خود را به شیوه ای مصنوع با پیرایه ای و ظرایف ادبی و صنایع لفظی می آراید و البته مراد از این صنایع «تفننهایی است که در الفاظ و عبارات می شود و همین تنففنهاست که کلام را در واقع از صورت نثر بیرون می آورد و به جانب شعر که محل هنرنمایی گوینده است، متمایل می سازد. بنابراین اتخاذ چنین شیوه ای در نگارش از آن جهت که نویسنده زحمت اظهار مهارت و بیان تخیلات شعری را به خود می دهد، قابل توجه است و از این جهت که نگارنده مطالب ساده خود را در لباس عبارات متکلف می پوشاند و به جای توجه به مقصود اصلی، به مقاصد فرعی می پردازد، کار او به منزله نقض غرض در امر نویسندگی و مانع ایراد آزادانه معانی تلقی می شود. بعلاوه در شیوه نثر متکلف یا فنی، نویسنده ناگریز است خود را به دامان زبان عربی بیفکند، زیرا زبان فارسی تاب تحمل ایراد صنایع گوناگون خصوصاً استعمال سجع و جناس و ترصیع و ممائله و این گونه صنعتهای لفظی را بیش از اندازه ندارد و از این روی، مبالغه در این باب، وسیله قاطعی برای راه یافتن تعداد فراوانی از لغتهای غیر لازم عربی به زبان پارسی است».

کتابهایی نظیر مقامات حمیدی تألیف قاضی حمیدالدین بلخی، مرزبان نامه ترجمه و تحریر سعدالدین وراوینی (اوائل قرن هفتم) نفثة المصدور نوشته شهاب الدین محمد زیدری نسوی، التوسل الی الترسل تألیف بهاءالدین محمد بغدادی (اواخر قرن ششم)، تاریخ وصاف نوشته شرف الدین عبدالله شیرازی ملقب به وصاف الخصره (قرن هشتم)، دره نادره تألیف میرزا مهدی خان استرآبادی (قرن دوازدهم) نمونه هایی اعلا از نثر متکلف یا فنی است.

3- نثر شکسته یا نگارش به شیوه زبان محاوره

نثر شکسته آن است که نوشتار به زبان محاوره و گفتگوی معمولی مردم کوچه و بازار نگاشته می شود و همچنان که کلمات در زبان محاوره عامه مردم مخفف می گردد و برخی از واژه ها در قیاس با صورت مکتوب آنها شکسته می شود در نگارش این نوع نثر که در دوره معاصر بیشتر در داستان نویسی یا نوشتن موضوعات طنزآمیز به کار می رود نویسنده برای نشان دادن چهره طبیعی و واقعی قهرمانان داستانهای خود که غالباً از میان طبقات عامی و عادی اجتماع انتخاب شوند، عین الفاظ، تعبیرات و تکیه کلامهایشان را به لهجه عامیانه در آثار خود می آورد. مبتکر این نوع از نثر در ادبیات معاصر مرحوم علامه علی اکبر دهخدا است که برای اولین بار در مقالات فکاهی و انتقادی خود با عنوان چرند و پرند و به امضای "دخو" در روزنامه صوراسرافیل از تعبیرات عامیانه و واژه های تخفیف یافته و شکسته سود می جوید.

سید محمدعلی جمالزاده و صادق هدایت و جلال آل احمد نیز از جمله اولین نویسندگانی هستند که اسلوب محاوره و نثر شکسته را در نثر داستانی فارسی معاصر متداول می کنند و پس از آن گروهی دیگر از نویسندگان آثار خود را به نثر شکسته می نویسند.


انواع نثر فارسی
نثر مرسل یا ساده
نثر مصنوع
نثر مسجع یا موزون
نثر متکلف یا فنی
نثر شکسته یا محاوره ای
دوره های نثر فارسی



انواع نثر فارسی


نثر مرسل یا ساده


نثر مصنوع
نثر مسجع یا موزون
نثر متکلف یا فنی


نثر شکسته یا محاوره ای


نثر، در لغت به معناى پراکندن و افشاندن است و در اصطلاح ادب‏به معنى سخنى مى‏باشد که مقید به وزن و قافیه نبوده و نویسنده به‏وسیله آن‏مکنونات ذهنى خود را به خواننده منتقل مى‏نماید.



1- نثر مرسل: نثرى را گویند که سجع نداشته باشد و کلمات آن آزاد و خالى ازقید خاص باشند. نوشته‏هاى معمولى و از جمله کتبى چون سفرنامه ناصرخسرو وکیمیاى سعادت و تاریخ بیهقى و اسرارالتوحید و تذکرةالاولیاء همه نثر مرسل‏اند.

2- نثر مسجع: نثر مسجع نثرى را گویند که جمله‏ها و عباراتى قرینه در آن داراى‏سجع باشند. سجع در نثر به منزله قافیه در شعر است.
سجع نیز خود به‏سه نوع تقسیم مى‏شود، سجع متوازن، سجع مطرف و سجع متوازى.

3- نثر مصنوع و فنى: این نثر ترکیبى از دو نوع نثر مرسل و مسجّع است که درآن لغات و ترکیبات و مثلها و روایات و آیات و اصطلاحات و تعبیرات زیادى نیزبه کار رفته است.
در نثر مصنوع، انواع صنایع لفظى و معنوى چون اطناب و سجع و جناس وتضاد و تقابل و تلمیح و استعاره و غیره به کار مى‏رود.


دوره های نثر فارسی


1- نثر مرسل (معادل سبک خراسانی) قرن سوم و چهارم و نیمه قرن پنجم
2- نثر بینابین، اواخر قرن پنجم و اوایل قرن ششم.
3- نثر فنی، در قرن ششم.
4- نثر مصنوع یا صنعتی و نثر ساده در قرن هفتم
5- نثر صنعتی و نثر ساده در قرن هشتم
6- نثر ساده در قرن نهم تا اوایل قرن دهم.
7- نثر ساده معیوب، از قرن دهم تا میانه قرن دوازدهم.
8- نثر قائم مقام و تجدید حیات(نثر دوره قاجار) این نثر ساده و خوب است.
9- نثر مردمی دوره مشروطه (نثر روزنامه).
10- نثر جدید (نثر رمان و نثر دانشگاهی )



تاریخ شماره نسخه کاربر توضیح اقدام
 دوشنبه 06 شهریور 1385 [05:18 ]   22   لیلا مهرمحمدی      جاری 
 دوشنبه 06 شهریور 1385 [05:17 ]   21   لیلا مهرمحمدی      v  c  d  s 
 دوشنبه 30 مرداد 1385 [12:48 ]   20   لیلا مهرمحمدی      v  c  d  s 
 دوشنبه 30 مرداد 1385 [12:47 ]   19   لیلا مهرمحمدی      v  c  d  s 
 یکشنبه 22 مرداد 1385 [11:45 ]   18   لیلا مهرمحمدی      v  c  d  s 
 شنبه 14 مرداد 1385 [08:44 ]   17   لیلا مهرمحمدی      v  c  d  s 
 چهارشنبه 11 مرداد 1385 [15:00 ]   16   لیلا مهرمحمدی      v  c  d  s 
 چهارشنبه 11 مرداد 1385 [14:59 ]   15   لیلا مهرمحمدی      v  c  d  s 
 چهارشنبه 11 مرداد 1385 [14:59 ]   14   لیلا مهرمحمدی      v  c  d  s 
 چهارشنبه 11 مرداد 1385 [14:57 ]   13   لیلا مهرمحمدی      v  c  d  s 
 چهارشنبه 11 مرداد 1385 [14:55 ]   12   لیلا مهرمحمدی      v  c  d  s 
 یکشنبه 01 مرداد 1385 [12:15 ]   11   لیلا مهرمحمدی      v  c  d  s 
 یکشنبه 01 مرداد 1385 [12:14 ]   10   لیلا مهرمحمدی      v  c  d  s 
 چهارشنبه 14 تیر 1385 [10:03 ]   9   لیلا مهرمحمدی      v  c  d  s 
 چهارشنبه 14 تیر 1385 [10:02 ]   8   لیلا مهرمحمدی      v  c  d  s 
 چهارشنبه 14 تیر 1385 [09:49 ]   7   لیلا مهرمحمدی      v  c  d  s 
 سه شنبه 13 تیر 1385 [09:46 ]   6   لیلا مهرمحمدی      v  c  d  s 
 دوشنبه 12 تیر 1385 [09:15 ]   5   لیلا مهرمحمدی      v  c  d  s 
 دوشنبه 12 تیر 1385 [09:15 ]   4   لیلا مهرمحمدی      v  c  d  s 
 دوشنبه 12 تیر 1385 [08:15 ]   3   لیلا مهرمحمدی      v  c  d  s 
 دوشنبه 12 تیر 1385 [08:14 ]   2   لیلا مهرمحمدی      v  c  d  s 
 دوشنبه 12 تیر 1385 [07:52 ]   1   لیلا مهرمحمدی      v  c  d  s 


ارسال توضیح جدید
الزامی
big grin confused جالب cry eek evil فریاد اخم خبر lol عصبانی mr green خنثی سوال razz redface rolleyes غمگین smile surprised twisted چشمک arrow



از پیوند [http://www.foo.com] یا [http://www.foo.com|شرح] برای پیوندها.
برچسب های HTML در داخل توضیحات مجاز نیستند و تمام نوشته ها ی بین علامت های > و < حذف خواهند شد..