منو
 کاربر Online
529 کاربر online
تاریخچه ی: رسوبات بادی

در حال مقایسه نگارشها

نگارش واقعی نگارش:1





دید کلی

پس از کم شدن سرعت باد (قدرت کم باد) موادی که بوسیله آن حمل می‌شوند بتدریج به ترتیب درشتی و ریزی به روی زمین می‌نشینند. باد باعث جورشدگی ذرات می‌شود. موادی که بوسیله باد رسوب داده شده است، رسوبات بادی یا Eolian می‌نامند. این رسوبات را می‌توان به چند دسته از قبیل تپه‌های شنی (Dunes) ، ریپل مارک‌ها (Ripple Marle) ، لس‌ها (Loess) و گرد و غبار تقسیم نمود.

تصویر

تپه‌های شنی (Dunea)

باد معمولا ماسه‌ها را به شکل تپه یا رشته تپه‌های ماسه‌ای در سطح زمین برجای می‌گذارد که به آنها اصطلاحا تپه‌های شنی یا دونها اطلاق می‌شود. شرط اساسی برای تشکیل تپه‌های ماسه‌ای وجود باد و مقدار کافی ماسه‌های قابل انتقال توسط باد است. به همین خاطر این تپه‌ها اغلب در مناطقی از قبیل صحراها ، سواحل دریاها و دریاچه‌ها که ماسه فراوان است تشکیل می‌شوند. در دو طرف تپه‌های شنی دو شیب متفاوت دیده می‌شود. دامنه‌ای که به طرف باد است دارای شیب ملایم متر در حدود 5 تا 15 درجه می‌باشد و دامنه عکس جهت باد دارای شیب تندتر در حدود 20 تا 25 درجه می‌باشد.

ریپل مارک (Ripple Marke)

ریپل مارک‌ها اشکال موجی هستند که معمولا در سطوح صاف ماسه‌ها بوجود می‌آیند. ریپل مارک در اثر فعالیت امواج آب و یا باد بوجود می‌آید و اغلب در سطح تپه‌های شنی صحراها و یا ماسه‌های کنار دریا تشکیل می‌شوند. اندازه و دامنه و طول ریپل مارک‌ها بستگی به سرعت و شدت باد و یا امواج آب دارد.

علت ایجاد ریپل مارک‌ها اختلالف جهش دانه‌ها به هنگام عمل حمل و نقل می‌باشد، زیرا در جهت مقابل باد ذرات ماسه بیشتر تحت اثر قدرت باد قرار می‌گیرد و به حرکت در می‌آیند و در سطح مخالف که دارای شب بیشتری است سقوط می‌کنند. ریپل مارک‌های نامتقارن در مقطع مانند تپه‌های شنی ، شکل نامتقارنی دارند. یعنی یک طرف آن دارای شیب کم (Luv) و طرف دیگر دارای شیب بیشتری (Lee) است.

تصویر

لس (Loess)

یکی دیگر از رسوباتی که بوسیله باد گذاشته می‌شود لس است. لس‌ها از ته نشست موادی که به صورت شناور در باد حمل می‌شوند بوجود می‌آیند. این نوع رسوبات ممکن است منشا صحرایی یا یخچالی داشته باشند و به مقدار زیاد در مناطق یخچالی تشکیل می‌شوند. لس‌ها فاقد لایه‌بندی و سیمان می‌باشند ولی وجود ذرات خیلی ریز و گوشه‌دار در آن موجب چسبندگی دانه‌ها به یکدیگر می‌شود. تاحدی که اگر رسوبات لسی به صورت قائم نیز بریده شوند هیچگونه ریزشی در آنها ایجاد نمی‌شود.


  • رنگ لس‌ها :رنگ لس‌ها به علت اکسیده شدن کانی‌های آهن‌دار موجود در این رسوبات زرد و یا قهوه‌ای می‌باشد و اکثرا به علت ترکیبی که دارند از نظر زراعتی خاک‌های مرغوبی را تشکیل می‌دهند.

  • ذرات تشکیل‌دهنده لس‌ها :
    لس‌ها از ذرات کانی به خصوص کوارتز ، فلدسپات ، میکا ، کلسیت ، دولومیت و گاهی اوقات هم مواد رسی تشکیل شده است که اغلب این ذرات گوشه‌دار بوده و قطر آنها بین 0.03 تا 0.04 میلیمتر است.

  • عروسک‌های لسی :
    در اثر تخریب لس ، بخصوص سطح خارجی آن ، مواد آهکی شسته شده (چون اکثرا لس با آهک دیده می‌شود) و باعث ایجاد اشکال کروی نامنظم (نودول) در لس‌ها می‌شوند که به این اشکال حاصله عروسک‌های لسی یا Loess nudule می‌گویند.

گرد و غبار

ذرات بسیار ریز خیلی زود بوسیله باد به حالت معلق در هوا پراکنده شده و مسافت‌های بسیار زیادی را بوسیله باد طی می‌کنند. با کم شدن سرعت باد این ذرات معلق در هوا ، ته نشست می‌کند. ریزش برف و باران نیز به ته نشست این مواد کمک می‌کند. این گرد و غبارها ممکن است پس از طی مسافت‌های طولانی در نواحی قطبی روی یخ‌ها ته نشست کرده و رنگ یخچال‌ها را تیره بسازند.

گرد و غباری که توسط باد حمل می‌شود اغلب دارای قطری بین 8/1 تا 16/1 میلیمتر می‌باشد و بیشتر از کانی‌های کوارتز ،میکا ، رس ، کربناتها ، زیرکن و مگنتیت تشکیل شده‌اند. از ویژگی‌های این نوع رسوبات گسترش وسیع و ضخامت کم آنها می‌باشد.

مباحث مرتبط با عنوان






رسوبات بادی

دید کلی

پس از کم شدن سرعت باد (قدرت کم باد) موادی که بوسیله آن حمل می‌شوند بتدریج به ترتیب درشتی و ریزی به روی زمین می‌نشینند. باد باعث جورشدگی ذرات می‌شود. موادیکه بوسیله باد رسوب داده شده است، رسوباتبادی یا Eolian می‌نامند. این رسوبات را می‌توان به چند دسته از قبیل تپه‌های شنی (Dunes) ، ریپل مارک‌ها (Ripple marle) ، لس‌ها (Loess) و گرد و غبار تقسیم نمود.
تپه‌های شنی (Dunea) :
باد معمولا ماسه‌ها را به شکل تپه یا رشته تپه‌های ماسه‌ای در سطح زمین برجای می‌گذارد که به آنها اصطلاحا تپه‌های ضشنی یا دونها اطلاق می‌شود. شرط اساسی برای تشکیل تپه‌های ماسه‌ای وجود باد و مقدار کافی ماسه‌های قابل انتقال توسط باد است. به همین خاطر این تپه‌ها اغلب در مناطقی از قبیل صحراها ، سواحل دریاها و دریاچه‌ها که ماسه فراوان است تشکیل می‌شوند. در دو طرف تپه‌های شنی دو شیب متفاوت دیده می‌شود. دامنه‌ای که به طرف باد است دارای شیب ملایم متر در حدود 5 تا 15 درجه می‌باشد و دامنه عکس جهت باد دارای شیب تندتر در حدود 20 تاا 25 درجه می‌باشد.
  • نحوه تشکیل تپه‌های شنی : طرز تشکیل تپه‌های شنی (دونها) بدین صورت است که ماسه‌هایی که بوسیله باد در سطح زمین در حرکت هستند پس از رسیدن به موانعی در سر راه خود از قبیل گیاهان ، قطعات سنگ و یا عوارض طبیعی دیگر که سبب کاهش سرعت باد در نتیجه متوقف ماندن ذرات ماسه از حرکت می‌شود. این ذرات در اطراف این موانع انباشته شده و بتدریج به مقدار آنها افزوده می‌شود. سرانجام اجتماع این ذرات . ماسه‌ای منجر به تشکیل تپه‌های شنی می‌گردد. البته هرچه این موانع بزرگتر باشند امکان اینکه توده‌های ماسه‌ای به صورت تپه‌های بزرگتری در آیند وجود دارد.
  • حرکت تپه‌های شنی : تپه‌های شنی پس از تشکیل در محل خود ثابت نمی‌مانند، بلکه در جهت وزش باد جابجا می‌شوند. با وزش باد ماسه‌ها در دامنه‌ای که در جهت باد قرار دارد به طرف بالا رانده می‌شوند و پس از رسیدن به قله در دامنه پشتی تپه غلطیده و در آنجا جمع می‌گردند. جابجایی توده‌های ماسه‌ای در شرایط عادی به 10 تا 20 متر در سال می‌رسد.
  • ارتفاع تپه‌های شنی : ارتفاع تپه‌های شنی متغیر می‌باشد و به ندرت از 20 متر تجاوز می‌کند ولی گاهی از اوقات ارتفاع آنها زیاد شده و به 100 متر نیز می‌رسد. برای مثال ارتفاع تپه‌های شنی شرق کویر لوت گاهی اوقات به بیش از 100 متر نیز می‌رسد.
  • جنس تپه‌های شنی : جنس تپه‌های شنی اغلب از کوارتز است ولی گاهی گچ ، آهک ، رس ، خاکسترهای آتشفشانی و مواد دیگر ، در آنها دیده می‌شود. وجود این مواد در تپه‌های شنی حاکی از فراوانی آنها در محل است.
  • انواع تپه‌های شنی : شکل تپه‌های شنی متفاوت است و از این جهت آنها را بر حسب شکل و چگونگی تشکیلشان به دسته‌های مختلف تقسیم می‌کنند که مهمترین آنها عبارتند از :
    • برخان (Barchan) :
      این دسته از تپه‌های شنی هلالی شکل وده و دارای دو گوشه تیز می‌باشند که جهت باد را نشان می‌دهند. قسمت کوژ این تپه‌ها در جهت باد و کاو آن در جهت مقابل باد است.
برخان در مناطقی که جهت باد همیشه ثابت است تشکیل می‌گردد. این نوع تپه‌ها متحرک بوده و هرچه کوچکتر باشند مقدار جابجایی آنها بیشتر می‌باشد.
    • تپه‌های شنی سهمی شکل (Parabolic) :
      این تپه‌ها دارای یک دیواره کم‌شیب و یک دیواره تقریبا قایم بوده و شکل سهمی و یا به صورت U می‌باشند.
    • سیف (Sief dune) :
      سیف به زبان عربی یعنی شمشیر و چون این نوع تپه‌های شنی (دونها) شبیه شمشیر هستند، از این جهت به آنها سیف می‌گویند. این نوع دون‌ها در مناطقی که باد دارای یک جهت اصلی و یک جهت فرعی می‌باشد تشکیل می‌شوند.
    • تپه‌های شنی طولی (Longitudinal dune) :
      تپه‌های شنی طولی که به آنها دون ریسمانی نیز گفته می‌شود تپه‌های باریکی هستند که به شمل رشته‌های طویل دیده می‌شوند و طول آنها نیز در امتداد جهت باد قرار گرفته است. طول این تپه‌ها گاهی به 80 تا 100 کیلومتر و ارتفاع آنها به 50 تا 100 متر نیز می‌رسد.
    • تپه‌های شنی عرضی (Transverse dune) :
      این نوع تپه‌ها معمولا در نواحی که مقدار ماسه فراوان و جهت باد نیز ثابت است به شکل رشته‌هایی از تپه های شنی که متصل به هم (معمولا از اتصال چند برخان که امتداد آنها عمود بر جهت باد است) تشکیل می‌شوند.
    • تپه‌های شنی درهم (Interfrence dune) :
      به تپه‌هایی که به علت تغییر دایمی جهت باد دارای هیچ نوع فرم و شکل شخصی نمی‌باشند اطلاق می‌گردد.

ریپل مارک (Ripple Marke)

ریپل مارک‌ها اشکال موجی هستند که معمولا در سطوح صاف ماسه‌ها بوجود می‌آیند. ریپل مارک در اثر فعالیت امواج آب و یا باد بوجود می‌آید و اغلب در سطح تپه‌های شنی صحراها و یا ماسه‌های کنار دریا تشکیل می‌شوند. اندازه و دامنه و طول ریپل مارک‌ها بستگی به سرعت و شدت باد و یا امواج آب دارد.
علت ایجاد ریپل مارک‌ها اختلالف جهش دانه‌ها به هنگام عمل حمل و نقل می‌باشد، زیرا در جهت مقابل باد ذرات ماسه بیشتر تحت اثر قدرت باد قرار می‌گیرد و به حرکت در می‌آیند و در سطح مخالف که دارای شب بیشتری است سقوط می‌کنند. ریپل مارک‌های نا متقارن در مقطع مانند تپه های شنی ، شکل نامتقارنی دارند. یعنی یک طرف ان دارای شیب کم (Luv) و طرف دیگر دارای شیب بیشتری (Lee) است.

لس (Loess)

یکی دیگر از رسوباتی که بوسیله باد گذاشته می‌شود لس است. لس‌ها از ته نشست موادی که به صورت شناور در باد حمل می‌شوند بوجود می‌آیند. این نوع رسوبات ممکن است منشا صحرایی یا یخچالی داشته باشند و به مقدار زیاد در مناطق یخچالی تشکیل می‌شوند.
لس‌ها فاقد لایه‌بندی و سیمان می‌باشند ولی وجود ذرات خیلی ریز و گوشه‌دار در آن موجب چسبندگی دانه‌ها به یکدیگر می‌شود. تاحدی که اگر رسوبات لسی به صورت قایم نیز بریده شوند هیچگونه ریزشی در آنها ایجاد نمی‌شود.
  • رنگ لس‌ها : رنگ لس‌ها به علت اکسیده شدن کانی‌های آهن‌دار موجود در این رسوبات زرد و یا قهوه‌ای می‌باشد و اکثرا به علت ترکیبی که دارند از نظر زراعتی خاک‌های مرغوبی را تشکیل می‌دهند.
  • ذرات تشکیل‌دهنده لس‌ها : لس‌ها از ذرات کانی به خصوص کوارتز ، فلرسپات ، میکا ، کلسیت ، دولومیت و گاهی اوقات هم مواد رسی تشکیل شده است که اغلب این ذرات گوشه‌دار بوده و قطر آنها بین 0.03 تا 0.04 میلی‌متر است.
  • عروسک‌های لسی : در اثر تخریب لس ، بخصوص سطح خارجی آن ، مواد آهکی شسته شده (چون اکثرا لس با آهک دیده می‌شود) و باعث ایجاد اشکال کروی نامنظم (نودول) در لس‌ها می‌شوند که به این اشکال حاصله عروسک‌های لسی یا Loess nudule می‌گویند.

گرد و غبار

ذرات بسیار ریز خیلی زود بوسیله باد به حالت معلق در هوا پراکنده شده و مسافت‌های بسیار زیادی را بوسیله باد طی می‌کنند. با کم شدن سرعت باد این ذرات معلق در هوا ، ته نشست می‌کند. ریزش برف و باران نیز به ته نشست این مواد کمک می‌کند. این گرد و غبارها ممکن است پس از طی مسافت‌های طولانی در نواحی قطبی روی یخ‌ها ته نشست کرده و رنگ یخچال‌ها را تیره بسازند.
گرد و غباری که توسط باد حمل می‌شود اغلب دارای قطری بین 1/8 تا 1/16 میلی‌متر می‌باشد و بیشتر از کانی‌های کوارتز ، میکا ع رس ، کربناتهاغ ، زیرکون و مگنتیت تشکیل شده‌اند.
از ویژگی‌های این نوع رسوبات گسترش وسیع و ضخامت کم آنها می‌باشد.


تاریخ شماره نسخه کاربر توضیح اقدام
 چهارشنبه 25 مرداد 1385 [00:45 ]   4   اصغر نامور      جاری 
 چهارشنبه 25 مرداد 1385 [00:40 ]   3   اصغر نامور      v  c  d  s 
 یکشنبه 13 دی 1383 [06:38 ]   2   حسین خادم      v  c  d  s 
 یکشنبه 29 آذر 1383 [13:28 ]   1   حسین خادم      v  c  d  s 


ارسال توضیح جدید
الزامی
big grin confused جالب cry eek evil فریاد اخم خبر lol عصبانی mr green خنثی سوال razz redface rolleyes غمگین smile surprised twisted چشمک arrow



از پیوند [http://www.foo.com] یا [http://www.foo.com|شرح] برای پیوندها.
برچسب های HTML در داخل توضیحات مجاز نیستند و تمام نوشته ها ی بین علامت های > و < حذف خواهند شد..