منو
 صفحه های تصادفی
تیره انگورک فرنگی
جمعبندی ایده های حل مسائل معادلات تابعی II
RAM
امام حسین علیه السلام و تفسیر آیه 4و5 سوره اسراء
انتخاب صحیح الکترود برای کار
نماز در مکانهای شریف
دانشکده معدن دانشگاه صنعتی اصفهان
مبدأ آفرینش
روحیه همکاری در آموزش
ابولهب
 کاربر Online
1380 کاربر online
تاریخچه ی: برهان لمی

در حال مقایسه نگارشها

نگارش واقعی نگارش:1

مقدمه

حد وسط درهر قیاسی به عنوان یک پل ارتباطی و پیوند دهنده میان اصغر و اکبر است. در برهان بخاطر اینکه حد وسط علت یقین به نتیجه یعنی علت یقین به اکبر به اصغر است استدلالی برتر نسبت به سایر استدلالات می‌باشد. از این روست که حد وسط را «واسطه در اثبات» می‌نامند. حال اگر حد وسط علاوه بر اینکه واسطه در اثبات است واسطه در ثبوت اکبر برای اصغر می‌باشد. برهان لم بر آن مشتمل خواهد شد چون هم لمّیت در وجود و هم در تصدیق را بیان می‌کند.

تعریف برهان لمّی

با توجه به اینکه در برهان لمّی هم حد واسطه در حکم و تصدیق ذهنی است و هم علت وجود خارجی نسبت میان اکبر و اصغر در عالم خارج است می‌توان برهان لمّی را چنین تعریف نمود «برهان لمّی برهانی است که حد وسط هم واسطه در اثبات است و هم واسطه در ثبوت».

اهمیت برهان لمّی از نظر ملا هادی سبزواری


برهننا باللّم والانّ قُسم علمٌ مِن العلتهِ بالمعلول لم

وعکسُه اِن و لم اسبق هو با عطاءِ الیقینِ اوثق


اینکه برهان در نزد ما بر دو قسم انّی و لمّی تقسیم می‌شود علم از علت به معلوم لم است و برعکس آن برهان انّی است. برهان لمّی بهتر از برهان انّی است زیرا برهان لمّی در یقین آور بودن خود مورد اعتماد و مطمئن‌تر است. توضیح اینکه وقتی از علّت به معلول می‌اندیشیم و دلیل می‌آوریم اشتباه نخواهیم کرد ولی از آن جهت که معلول ممکن است علّتهای متعددی داشته باشد استدلال از معلول به علت خطا پذیر خواهد بود.

انواع برهان لمّی

  • برهان لمّی مطلق :
    در این برهان علاوه براینکه حد وسط واسطه در اثبات و ثبوت است علّت وجود اکبر نیز می‌باشد. به بیان دیگر که در آن اوسط واسطه در ثبوت مطلق اکبر است و نه فقط در ثبوت اکبر برای اصغر ، این در جایی است که اصلا اکبر وجود ندارد جز در اصغر. مثل:«این آهن حرارتش بالارفته است و هرچه که حرارتش بالا رود منبسط می‌شود، پس این آهن منبسط شده است».

  • برهان لمّی غیرمطلق :
    برهانی است که درآن هرچند حد وسط واسطه در اثبات و ثبوت است ولی علّت وجود خود اکبر در خارج نیست بلکه یا معلول اکبر است یا معلول اصغر است و یا معلول هیچکدام از آنها نیست.

چند مثال برهان لمّی غیرمطلق

  • هنگامی که حد وسط معلول اکبر است: «این چوب جاذب آتش است و هر چوبی که جاذب آتش باشد آتش می‌گیرد پس این چوب آتش می‌گیرد».
  • هنگامی که حد وسط معلول اصغر است: «مثلث با دو قائمه برابر است و هر آنچه با دو قائمه برابر باشد نصف زوایای مربع است پس مثلث نصف زوایای مربع است».
  • حد وسط معلول هیچکدام نیست: «این حیوان کلاغ است و هر کلاغی سیاه است پس این حیوان سیاه است».

معنای علت در برهان لمّی

  • علت فاعلی :
    در بسیاری از موارد ، فرض وجود فاعل تنها مستلزم وجود معلول نیست. بلکه فاعل ، تنها درصورتی که فاعل تمام باشد، حد وسط برهان تلقی می‌شود. یعنی فاعل بودن به معنی تام در بردارنده همه جهات تأثیر باشد به عبارت دیگر علت فاعلی عبارتست از فاعل ، سبب و مبدأ حرکت که گاهی از آن به «ما منه الوجود» تعبیر می‌شود.

  • علت مادى :
    ماده‌ای که با پذیرش صورت به وجود شیء فعلیت می‌دهد.
توضیح اینکه در بسیاری از امور طبیعی وقتی ماده برای قبول صورت مستعد شد صورت بالفعل تحقق می‌یابد. مثل اینکه بذر در زمین خوب و در زمان خوب قرار می‌گیرد و به حد کافی آبیاری شود در این صورت سزاوار است که از طرف خداوند وجود او بر او اضافه شود. ولی در بسیاری از امور طبیعی ، تحقق استعداد ماده مستلزم تحقق بالفعل صورت نیست مانند صرف استعداد آجر و ماسه مستلزم خانه شدن را ندارند. بلکه مستلزم یک محرک بیرونی (بنّا , مهندس) است. پس هر ماده‌اى را نمی‌توان به عنوان حد وسط در برهان قرار داد.
  • علت صوری :
    چیزی است که شیء توسط آن فعلیت یابد و یا به بیان دیگر فعلیت و صورت خاصی است که در ماده پدید می‌آید و به آن ماده آثار و تعینِ خاصی می‌دهد مانند صورت نباتی و صورت حیوانی و... که به عنوان «ما به الوجود» نیز آمده است.

  • علت غایی :
    عبارت از انگیزه فاعل برای انجام کار است مانند اهداف انسان که برای آنها تلاش می‌نماید. وجود غایت تنها پس ازفرض صاحب غایت ، که همان معلول است امکان‌پذیر است. زیرا وجود خارجی غایت متأخر از وجود معلول است و نیز معلول آن می‌باشد. از این علت به نام «ماله الوجود» نامبرده می‌شود.

    ممکن است در مقام اشکال پرسیده شود در برهان علم به وجود علت مستلزم علم به وجود معلول است. این صورتی صادق است که علت ، علت تام باشد ولی هر یک از علل یاد شده به تنهائی علت ناقصه‌اند و وجودشان مستلزم وجود معلول نیست لذا از یک آنها برهان لمّی تشکیل نمی‌شود.

    جواب آن است که ما فرض می‌کنیم از یکایک علتهای نامبرده شده برهان لمّی تشکیل می‌شود که تحقق و وجود سایر علتها مفروض و مفروغ عنه است اگر آن علتی که حد وسط قرارگرفته است مفروض شود مستلزم وجود بالفعل معلول خواهد بود چون وجود سایر علتها مفروض است. بنابراین ضرورت وجود معلول در این موارد به خاطر آن است که وجود آن علت از وجود سایر علتها جدا نیست و در نتیجه یکی ازآنها بالقوه شامل دیگر علت‌هاست.

مباحث مرتبط با عنوان


مقدمه

حد وسط درهرقیاسی به عنوان یک پل ارتباطی و پیوند دهنده میان اصغر و اکبراست.
دربرهان بخاطر اینکه حد وسط علّتِ یقین به نتیجه یعنی علّت یقیت به اکبر به اصغراست استدلالی برتر نسبت به سایر استدلالات می باشد .از این روست که حد وسط را«واسته در اثبات»می نامند.حال اگر حد وسط علاوه بر اینکه واسطه در اثبات است واسطه در ثبوت اکبر برای اصغر می باشد.برهان لم برآن مشتمل خواهد شد چون هم لمّیت در وجود را بیان می کند و هم در تصدیق را.

تعریف برهان لمّی:

با توجه به اینکه در برهان لمّی هم حد واسطه در حکم و تصدیق ذهنی است و هم علّت وجود خارجی نسبت میان اکبر و اصغر در عالم خارج است میتوان برهان لمّی را جنین تعریف نمود«برهان لمّی برهانی است که حد وسط هم واسطه در اثبات است و هم واسطه در ثبوت».

اهمیت برهان لمّی از نظر ملاهادی سبزواری:

برهننا باللّم والانّ قُسم علمٌ مِن العلتهِ بالمعلول لم
وعکسُه اِن و لم اسبق و هو با عطاءِ الیقینِ اوثق
اینکه برهان در نزد ما بردوقسم انّی و لمّی تقسیم می شود علم از علّت به معلوم لمّ است و برعکس آن برهان انّی است.برهان لمّی بهتر از برهان انّی است زیرا برهان لمّی در یقین آوربودن خود مورد اعتماد و مطمئن تراست.توضیح اینکه وقتی ازعلّت به معلول می اندیشیم و دلیل می آوریم اشتباه نخواهیم کرد ولی از آن جهت که معلول ممکن است علّتهای متعددی داشته باشد استدلال ازمعلول به علّت خطا پذیر خواهد بود.

انواع برهان لمّی

  • برهان لمّی مطلق:در این برهان علاوه براینکه حد وسط واسطه در اثبات و ثبوت است علّت وجوداکبرنیزمیباشد.به بیان دیگر که در آن اوسط واسته در ثبوت مطلق اکبراست ونه فقط در ثبوت اکبربرای اصغر,این درجایی است که اصلاً اکبر وجود نداردجز دراصغر.
مثل:«این آهن حرارتش بالارفته است وهرچه که حرارتش بالارود منبسط میشود,پس این آهن منبسط شده است».
  • برهان لمّی غیرمطلق:برهانی است که درآن هرچند حد وسط واسطة دراثبات وثبوت است ولی علّت وجودخودِاکبردرخارج نیست بلکه یا معلول اکبراست یا معلول اصغر است ویا معلول هیچکدام از آنها نیست.
  • چند مثال برهان لمّی غیرمطلق
  • هنگامی که حد وسط معلول اکبر است:«این چوب جاذب آتش است وهرچوبی که جاذب آتش باشد آتش میگیرد پس این چوب آتش میگیرد».
  • هنگامی که حد وسط معلول اصغراست:«مثلث با دوقائمه برابراست و هرآنچه با دوقائمه برابرباشد نصف زوایای مربع است پس مثلث نصف زوایای مربع است».
  • حد وسط معلول هیچکدام نیست:«این حیوان کلاغ است وهرکلاغی سیاه است پس این حیوان سیاه است».

معنای علّت دربرهان لمّی

  • علّت فاعلی:دربسیاری ازموارد,فرض وجودفاعل تنها مستلزم وجودمعلول نیست بلکه فاعل,تنها درصورتی که فاعل تمام باشد حد وسط برهان تلقی می شود.یعنی فاعل بودن به معنی تام دربردارندةهمةجهات تأثیرباشد به عبارت دیگرعلّت فاعلی عبارتست از فاعل,سبب ومبدأ حرکت که گاهی از آن به«ما منه الوجود»تعبیر میشود.
  • علّت مادى:ماده ای که با پذیرش صورت به وجود شیء فعلیت می دهد.
توضیح اینکه در بسیاری ازامورطبیعی وقتی ماده برای قبول صورت مستعد شد صورت بالفعل تحقق می یابد مثل اینکه بذر درزمین خوب و در زمان خوب قرار می گیرد و به حد کافی آبیاری شود دراین صورت سزاوار است که از طرف خداوند وجود او بر اواضافه شود.ولی دربسیاری از امورطبیعی, تحقق استعداد ماده مستلزم تحقق بالفعل صورت نیست مانند صرف استعداد آجروماسه مستلزم خانه شدن را ندارند بلکه مستلزم یک محرک بیرونی( بنّا , مهندس)است.پس هر ماده اى را نمیتوان به عنوان حد وسط دربرهان قرارداد.
  • علّت صوری:چیزی است که شیء توسط آن فعلیت یابد ویا به بیان دیگر,
فعلیت و صورتِ خاصی است که در ماده پدید می آید و به آن ماده آثار و تعینِ خاصی میدهد مانندصورت نباتی و صورت حیوانی و... که به عنوان«ما به الوجود»نیز آمده است.

  • علّت غایی:عبارت از انگیزة فاعل برای انجام کار است مانند اهداف انسان که برای آنها تلاش می نماید.وجودغایت تنها پس ازفرض صاحب غایت ,که همان معلول است امکان پذیر است.زیرا وجودخارجی غایت متأخر از وجود معلول است و نیزمعلول آن می باشد.ازاین علّت بنام«ماله الوجود»نامبرده می شود.
ممکن است درمقام اشکال پرسیده شود دربرهان علم به وجودعلّت مستلزم علم به وجودمعلول است .این صورتی صادق است که علّت,علّتِتام باشد ولی هریک ازعلل یاد شده به تنهائی علّت ناقصه اند و وجودشان مستلزم وجود معلول نیست لذا ازیک یک آنها برهان لمّی تشکیل نمیشود.
جواب آن است که ما فرض می کنیم ازیکایک علّتهای نامبرده شده برهان لمّی تشکیل میشود که تحقق و وجود سایرعلّتها مفروض و مفروغ عنه است
اگر آن علّتی که حد وسط قرارگرفته است مفروض شود مستلزم وجود بالفعل معلول خواهد بود چون وجودسایرعلّتها مفروض است.بنابراین ضرورت وجود معلول در این مواردبه خاطر آن است که وجود آن علّت ازوجود سایرعلّتها جدا نیست ودرنتیجه یکی ازآنها بالقوه شامل دیگر علّتهاست.

مباحث مرتبط با عنوان




تاریخ شماره نسخه کاربر توضیح اقدام
 سه شنبه 17 آذر 1383 [08:25 ]   3   حسین خادم      جاری 
 پنج شنبه 12 آذر 1383 [15:54 ]   2   حسین خادم      v  c  d  s 
 شنبه 07 آذر 1383 [08:49 ]   1   حسین خادم      v  c  d  s 


ارسال توضیح جدید
الزامی
big grin confused جالب cry eek evil فریاد اخم خبر lol عصبانی mr green خنثی سوال razz redface rolleyes غمگین smile surprised twisted چشمک arrow



از پیوند [http://www.foo.com] یا [http://www.foo.com|شرح] برای پیوندها.
برچسب های HTML در داخل توضیحات مجاز نیستند و تمام نوشته ها ی بین علامت های > و < حذف خواهند شد..