قبا

قبا یا قباء نام چاهی در یکی از روستاهای جنوب یثرب بوده است و اکنون خود آن روستا نیز قبا نامیده می‌شود. قبا در واقع بخشی از یثرب بوده و فاصله آن با شهر مدینه کم‌تر از چهار کیلومتر است. این روستا در روزگار صدر اسلام محل زندگی بخشی از قبیله اوس به نام بنو عمرو بن نوف بوده است.
برخی از مسلمانانی که پیش از رسول خدا از مکه هجرت کرده بودند، در این روستا زندگی می‌کردند. قبا آخرین منزلگاه رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم در مسیر هجرت از مکه به مدینه بود. مسلمانان ساکن قبا و کسانی که از یثرب آمده بودند، در قبا به استقبال رسول خدا شتافتند. پیامبر پس از ورود به قبا چند روزی (و یا بیش از ده روز) به انتظار علی بن ابی طالب علیه السلام نشست تا پس از ملحق شدن وی و دیگر همراهان او با هم وارد یثرب شوند.
رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم در همین مدت کوتاه مسجد قبا را بنا نهاد. بعدها مسجد ضرار نیز در همین منطقه توسط منافقین ساخته شد که به دستور پیامبر ویران شد.

منابع:
مدینه شناسی،‌ ج 1، ص 13 تا 19؛
لغت نامه دهخدا؛ تاریخ طبری؛ حوادث هجرت؛ سیره ابن هشام، ‌ج2‌، ص 113 به بعد