منو
 کاربر Online
1248 کاربر online

کوهزایی کاتانگایی

تازه کردن چاپ
علوم طبیعت > زمین شناسی > زمین شناسی ساختمانی
علوم طبیعت > زمین شناسی > تاریخ زمین شناسی
علوم طبیعت > زمین شناسی > زمین شناسی ایران
(cached)

مقدمه

بیان ویژگى رخدادهاى زمین‎ساختى پرکامبرین ایران نیاز به داده‎هاى سنى و چینه‎شناسى قوى دارد و این در حالى است که داده‎هاى چینه‎شناسى و داده‎هاى پرتوسنجى روشنى از پرکامبرین ایران در دسترس نیست.
تغییرات سن پرتوسنجى سنگ‎هاى منسوب به پرکامبرین ایران از 2382 تا 342 میلیون سال است و امروزه در مورد خاستگاه و توالى چینه‎شناسى سنگ‎هاى یاد شده دیدگاه‎ها به قدرى دور از یکدیگر است که نزدیک کردن آنها به یکدیگر نشدنى است. نداشتن اطلاعات قابل قبول و وجود دیدگاه‎هاى گوناگون بحث در مورد چند و چون و زمان عملکرد رویدادهاى زمین‎ساختى پرکامبرین ایران را دشوار ساخته است.

شواهد چینه شناسی و زمین ساختی

شواهد قابل قبول نشان می‎دهد که کهن‎ترین رویداد زمین‎ساختى شناخته شده ایران در زمان نوپروتروزوییک و در فاصله چینه‎شناسى پی‎سنگ پرکامبرین دگرگونى و ردیف‎هاى موسوم به پرکامبرین پسین روى داده است که در نوشتارهـاى قدیمى با رویداد آسینتیـکAssyntic و یا بایکالــى Baikalian و امروزه با رخدادهاى «کاتانگایى»، «پان‎آفریکن Panafrican» و «حجازین Hedjazian» قیاس می‎شود. چند و چون رویدادهاى نام برده شده به طور کامل در ایران قابل شناسایى نیست.
شواهدى چند سبب شده‎اند تا این باور وجود داشته باشد که پیش از کاتانگایى رویدادهاى زمین‎ساختى کهن‎تر بر پی‎سنگ پرکامبرین ایران اثرگذار بوده‎اند. از سرشت فازهاى قدیمی‎تر از کاتانگایى، داده‎هاى روشنى در دست نیست و فاز یا فازهاى زمین‎ساختى مورد نظــر ممکن است با رویـداد کارولین Carolian در سپر بالتیک و یا چین‎خوردگـى مایوبین Mayobian، لیمپوپو Limpopo، ساتپورین Satpurian هند و یا کیبارین Kibarian آفریقا معادل باشد برخی زمین شناسان به دو رویداد زمین‎ساختى پیش از کاتانگایى باور دارد. یکى کوهزایى «چاپدونین» که کهن‎تر است و دیگرى رویداد «تاشکین» که نشانه‎هایى در بین رسوب‎هاى دگرگون شده درجه بالا و رسوب‎هاى دریایى پرکامبرین (سازند تاشک، و یا معادل‎هاى آن) دارد.
برخی زمین شناسان کهن‎ترین دگرشیبى ایران را بین رسوب‎هاى شبه فلیشى – تخریبى سازند ناتک m.a)750 تا 874) و رخساره‎هاى کافتى سازند ساغند (m.a 580 تا 750) می‎داند و بر این باور است که سازند ساغند با دگرشیبى، در زیر لایه‎هایى قرار دارد که به نوبه خود رخساره کافتى داشته و با سری‎هاى ریزو دسو قابل قیاس است.
به دلیل محدودیت‎هاى اطلاعاتى، بحث در مورد رویدادهاى زمین‎ساختى پرکامبرین ایران را باید به رویداد کاتانگایى محدود کرد. در ایران رخداد کاتانگایى، با چین‎خوردگى، دگرگونى و گسلش سنگ‎هاى پیش از پرکامبرین پسین و همچنین ماگمازایى بوده و بنابراین، ماهیت کوهزایى داشته که مهم‎ترین پیامدهاى آن عبارت است از:

تصویر


  • تبلور، سخت شدگى و پایدارى نسبى پی‎سنگ پرکامبرین ایران.


  • دو فاز میگماتیتى شدن وابسته به دو فاز دگرگونی.

  • دگرگونى ضعیف در حد اسلیت و فیلیت در البرز، کلمرد، غرب ارومیه.

  • تقسیم پی‎سنگ یکپارچه ایران به بلوک‎هاى جدا از هم و ایجاد زمینه لازم براى تشکیل حوضه‎هاى رسوبى مستقل و جدا از یکدیگر.

  • ایجاد چین‎هاى شمالى – جنوبى در پی‎سنگ پرکامبرین.

  • ایجاد گسل‎هاى طولى و عمده ایران در دو راستاى شمالى – جنوبى (گسل‎هاى هریرود، نایبند، نهبندان، کلمرد، کازرون) و شمال غربی – جنوب شرقی (راندگى اصلى زاگرس).

  • بازشدگى و ایجاد کافت‎هاى بین قاره‎اى نارس به سن پروتروزوییک پایانى – کامبرین به ویژه در ناحیه کرمان و جنوب شرقی زاگرس (حوضه هرمز).

  • ایجاد فرابوم در نواحى کلمرد، ساغند و جنوب دریاى خزر و 000.

  • ماگمازایى به صورت توده‎هاى گرانیتوییدى لکوکرات نیمه ژرف (دوران، چادرملو، بُرنورد 000) و روانه‎هاى ریولیتى قلیایى (ریولیت‎هاى قلیایى ریزو، قره‎داش، محمدآباد، اسفوردى و 000).

  • مشخصه رخداد کاتانگایى، ماگماتیسم قلیایى – متاسوماتیت خطى است که حاصل آن تشکیل کانسارهاى آهن، منگنز، آپاتیت، مگنتیت– آپاتیت، عناصر نادر خاکى، اورانیوم، توریم، سرب – روى، سنگ‎هاى تبخیرى در ایران مرکزى و مجموعه هرمز است.

  • دگرشیبى زاویه‎اى بین سنگ‎هاى پرکامبرین و ردیف‎هاى پرکامبرین پسین ایران. باید گفت که این دگرشیبى در همه جا به یک میزان نیست. براى نمونه در غرب ایران مرکزى و کوه‎هاى البرز، دگرشیبى کاتانگایى خفیف‎تر است، به گونه‎اى که در جنوب علم‎کوه و یا در بُرش ولی‎آباد (جاده چالوس) ارتباط سازند کهر و سنگ‎هاى پرکامبرین پسین هم‎شیب به نظر می‎رسد ولى یک تغییرسنگ‎شناسى ناگهانى در مرز آنها وجود دارد. گفتنى است که:

تصویر


1- نشانه‎هاى کوهزایى کاتانگایى به ویژه در ایران مرکزى (بافق، پشت‎بادام، گلپایگان، ترود، موته و آذربایجان) بیشترین مقدار را دارد. در کوه‎هاى زاگرس که سنگ‎هاى پرکامبرین برونزد ندارند، پیامد این رویداد ناشناخته است و تنها بر پایه داده‎هاى منطقه‎اى و یافته‎هاى موجود از پی‎سنگ پرکامبرین عربستان، یک رویداد تبلورى به سن 850 – 800 میلیون سال را می‎توان پذیرفت که ممکن است وابسته به کاتانگایى باشد. در کوه‎هاى البرز، اگرچه دگرگون شدن شیست‎هاى گرگان را نتیجه رویداد کاتانگایى دانسته‎اند ولى یافته‎هاى جدید، پرکامبرین بودن شیست‎هاى گرگان را پرسش‎آمیز ساخته و برخی زمین شناسان دگرگونى این مجموعه را به طور عمده نتیجه زمین‎ساخت برخوردى سیمرین پیشین می‎دانند. لذا، اثرات کاتانگایى در البرز چندان روشن نیست. هم‎شیبى نسبى بین ردیف‎هاى سازند کهر و پرکامبرین پسین نیز به پیامد ضعیف این رویداد در البرز اشاره دارد.

2- کوهزایى کاتانگایى بر سرنوشت زمین‎شناسى ایران اثرات درخور توجه داشته است، به گونه‎اى که بسیارى از زمین‎شناسان، روندهاى ساختارى کلى ایران و ایجاد حوضه‎هاى رسوبى بعدى (مانند زاگرس) را از جمله پیامد کوهزایى کاتانگایى می‎دانند و حتى، چارچوب ساختارى آلپى امروز ایران را به ارث رسیده‎ از امتدادهاى پی‎سنگ کاتانگایى می‎دانند.

3- هر چند که به دلیل مقایسه با رویداد پان‎افریکن، رخداد کاتانگایى به سن 600 تا 1000 میلیون سال پیش دانسته شده، ولى سن پرتوسنجى سنگ‎هاى آتشفشانى اسید (ریولیت‎هاى ریزو، قره‎داش 0000) که به طور دگرشیب زمین‎هاى چین‎خورده پرکامبرین را می‎پوشاند، 700 – 620 میلیون سال است و لذا شاید بتوان سن رویداد را 800 – 750 میلیون سال دانست.

موضوعات مرتبط با عنوان:







تعداد بازدید ها: 14402


ارسال توضیح جدید
الزامی
big grin confused جالب cry eek evil فریاد اخم خبر lol عصبانی mr green خنثی سوال razz redface rolleyes غمگین smile surprised twisted چشمک arrow



از پیوند [http://www.foo.com] یا [http://www.foo.com|شرح] برای پیوندها.
برچسب های HTML در داخل توضیحات مجاز نیستند و تمام نوشته ها ی بین علامت های > و < حذف خواهند شد..