منو
 صفحه های تصادفی
زیرخانواده زبان های ایتالیک
مسجد شجره
درس فن آوری ساختمان های فلزی
فرهنگ استان مازندران
ورود کاروان اسرا به شهر دمشق
معرفت شناسی
آزمایش تعیین مقاومت مجهول با پل وتستون
رقابت جوامع گیاهی
اختلال در زبان آموزی
ساخت ورقه‌ای
 کاربر Online
614 کاربر online

کواترنر در ایران

تازه کردن چاپ
علوم طبیعت > زمین شناسی > زمین شناسی ایران
(cached)

مقدمه:

اگرچه در پاره‎اى از گزارش‎هاى موجود، کواترنرى را «دورانى» از تاریخ زمین دانسته‎اند، ولى بر اساس مصوبه 1989 انجمن بین‎المللى علوم زمین IUGSچیزى به نام دوران چهارم زمین‎شناسى وجود ندارد و کواترنرى سیستمى از دوران سوم است که به دو زیرسیستم پلیستوسن و هولوسن تقسیم می‎شود و لذا استفاده از واژه دوران چهارم نادرست است.
با وجود گستردگى و تنوع زیاد، دانسته‎هاى ما از زمین‎شناسى کواترنرى ایران بسیار اندک است در حالى که امروزه زمین‎شناسى کواترنرى یکى از شاخه‎هاى بنیادى علوم زمین است تا بتواند به پرسش‎هاى موجود در بارة مناطق شهرى، صنعتى، رویدادهاى طبیعى، ایجاد سازه‎هاى بزرگ، لرزه‎زمین‎ساخت ایران و 000 پاسخ دهد.
تصویر

در زمین‎شناسى ایران، به طور معمول سنگ‎ها و نهشته‎هاى پس از سازندهاى کنگلومرایى پلیوسن – پلیستوسن (هزاردره، بختیارى) را به سن کواترنرى دانسته‎اند که به طور دگرشیب (به جز در سواحل جنوبى دریاى خزر) سنگ‎هاى کهن‎تر را می‎پوشاند و در بین آنها، نهشته‎هاى آبرفتى – کوهپایه‎اى، بادى و صحرایى – کویرى بیشترین سهم را دارند. به همین‎رو، این باور وجود دارد که به دنبال رخداد زمین‎ساختى آلپ پایانى، سرزمین ایران از آب خارج و ریخت‎شناسى کنونى آن شکل گرفته است که از جمله نتایج آن، آغاز چرخه‎هاى فرسایشى است که از آن زمان تاکنون بر پوسته ایران تحمیل شده است. گفتنى است در برخى پهنه‎هاى ساختارى – رسوبى ایران ، مانند بلندی‎هاى کپه‎داغ، کوه‎هاى خاور ایران و حتى پهنه‎هاى وسیعى از البرز و ایران مرکزى آغاز پدیده‎هاى فرسایشى بسیار کهن‎تر از کواترنرى است که در انجام آن، رخداد زمین‎ساختى پیرنئن نقش بنیادی‎ترى داشته است. افزون بر ردیف‎هاى تخریبى انباشته شده در محیط‎هاى قاره‎اى، دریاچه‎اى و دریایى، تکاپوهاى ماگمایى دوره کواترنرى سنگ‎هاى آذرین این زمان را به وجود آورده‎اند. با توجه به عواملى مانند محیط رسوبگذارى ، خاستگاه، چگونگى فرآیندهاى هوازدگى و فرسایش ، سنگ‎هاى کواترنرى ایران را می‎توان از انواع زیر دانست.

نهشته‎هاى آبرفتى کواترنرى

در بین نهشته‎هاى کواترنرى، نهشته‎هاى آبرفتى بیشترین سهم را دارند . اینها مواد فرسایشى هستند که از دامنه ارتفاعات تا نواحى پست دشت‎‏ها گسترده‎اند و با دور شدن از ارتفاعات، درشتى دانه‎ها کاهش می‎یابد. به همین دلیل، به نام‎هاى مختلف دشت، هامون، جلگه،کفه، تگو، دَغ و شخ نامیده شده‎اند (نبوى، 1355). نهشته‎هاى آبرفتى ایران، با وجود گستردگى بسیار زیاد، کمتر مورد مطالعه قرار گرفته‎اند. نهشته‎هاى آبرفتى کواترنرى منطقه تهران بیش از دیگر نقاط مطالعه شده‎ و اغلب به عنوان الگویى براى دیگر نقاط استناد می‎شوند. دراطراف تهران، نهشته‎هاى آبرفتى کواترنرى نهشته‎هاى رودخانه‎اى – سیلابى هستند که به دنبال چرخه‎هاى فرسایشى پلیوسن – پلیستوسن (سازند هزاردره) انباشته شده‎اند. به همین‎رو، از نظر خاستگاه ویژگی‎هاى یکسان دارند ولى تناوب چرخه‎هاى پرباران و سال‎هاى کم باران و حتى رخدادهاى زمین‎ساختى بر چند و چون آبرفت‎ها اثرگذار بوده به همین‎رو به ویژه به دلیل ناپیوستگی‎هاى رسوبى، آبرفت‎هاى کواترنرى تهران به چند واحد سنگى تقسیم شده‎اند.


سازند کهریزک که در گذشته به نام سرى B (ریبن، 1955) و امروزه گاهى سازند شمال تهران (پدرامى، 1370) و یا سازند آبرفتى ناهمگن شمال تهران (بربریان، 1371) نامیده می‎شود، کهن‎ترین آبرفت‎ سیلابى کواترنرى (ویلافرانشین) تهران است که در کوهپایه‎هاى تهران (باغ فیض، شهرک غرب، دانشگاه بهشتى و 000) دانه‎درشت و در جنوب تهران (رى – کهریزک)، دانه‎ریز است. در همه جا، سازند کهریزک به طور دگرشیب بر روى سازند هزاردره و در زیر سازند آبرفتى تهران قرار دارد و مهم‎ترین ویژگی‎هاى آن، به شرح زیر است:

* ارتباط دگرشیب با سازند هزاردره * شیب ملایم تا حدود 15 درجه
* ضخامت کم (10 متر در برش الگو تا 50 متر)* ناهمگن بودن اندازه قلوه‎ها (از بلوک تا رُس)
* نامتجانس بودن جنس قلوه‎ها * وجود غشاى آهکى پیرامون قلوه‎ها
* سیماى سُرخ‎رنگ معرف مناطق نیمه‎خشک* تخلخل و تراوایى زیاد

تصویر

سازند کهریزک، به واقع مجموعه‎اى از مخروط افکنه‎هاى کوه‎هاى البرز است که ستبراى آن به سمت جنوب کم می‎شود. وجود قطعه سنگ‎هاى بزرگ و به شدت فرسوده در قسمت پایینى این سازند را ریبن (1966)، نشانه‎اى از حمل یخچالى دانسته است. در این سازند، لایه‎هاى چندى از خاک قدیمى و شبه ‎لاتریتى نیز دیده می‎شود که ممکن است نشان دهندة دگرگونى آب و هوا و اثر هواى گرم‎تر باشد (بربریان، 1371).
سازند آبرفتى تهران : (سرى D)، از نوع رسوبات مخروط افکنه‎اى، سیلابى، جور نشده و حاصل هوازدگى و نهشت دوباره آبرفت‎هاى قدیمی‎تر به ویژه سازند کهریزک است که به دلیل داشتن ابزار انسانى پیش از تاریخ، ریبن (1955) آنها را متعلق به دوره پارینه سنگى می‎داند. نبوى (1355)، بر اساس سن مطلق روش کربن 14 سن لایه‎هاى آغازى آبرفت تهران را حدود 50000 سال و سن قسمت بالایى آن را حدود 7000 سال می‎داند. ویتا فینزى (1969)، در پایین این آبرفت‎ها، تیغه‎هاى سنگى از نوع Baradostian (38000 تا 29000 سال پیش) را یافته و لذا نتیجه گرفته که رسوبگذارى این سازند از 50000 سال پیش آغاز و حدود 10000 یا 4000 سال پیش به پایان رسیده است. این آبرفت‎ها به تقریب افقى و رسوبات مناطق نیمه‎خشک‎اند و جنس آن از ابتدا تا انتهاى دشت متفاوت است ولى از نظر دانه‎بندى، نسبت به سازند کهریزک،‌نظم بیشترى دارند. مخروط افکنه‎هاى کرج و جاجرود بخشى از سازند آبرفتى تهران‎ هستند که به داشتن آبخوان‎ غنى شاخص می‎باشند.

در غرب ایوانکى، بر روى سازند آبرفتى تهران، بیش از ده متر سیلت‎هاى نرم به رنگ کرم تا قهوه‎اى تیره و خاکسترى، قلوه سنگ وجود دارد که ویتا فینزى (1969) آنها را «سازند آبرفتى خرم‎دره» نامگذارى کرده است. در این نهشته‎ها مقادیر زیادى استخوان، لایه‎هاى زغالى چوب و سفال پیدا شده و سن‎سنجى قسمت زیرین آنها، به روش کربن 14، معرف 105 ± 3300 سال پیش است.

«آبرفت کنونى» جوان‎ترین آبرفت‎هاى کواترنرى تهران است که از نوع رسوبات منفصل بستر رودها، مسیل‎ها و یا سطح رویى آبرفت‎هاى قدیمى است به همین‎رو گسترش و ضخامت محدودى دارند.

در پهنــه مکــران ، ویتـا فینـــزى (1979)، نهشته‎هاى آبرفتـــى کواترنرى را به دو واحـد جــداگانه به نـام «آبرفت سدیچ» (در زیر) و «سازند میناب» (در رو) تقسیم کرده است. آبرفت سدیچ، با 24 متر ستبرا، شامل ماسه و ماسه‎هاى قلوه‎اى در زیر و نهشته‎هاى دانه‎درشت کنگلومرایى در بالاست. آبرفت میناب ضخامت ناچیزى (5 متر) از سیلت و ماسه با لایه‎بندى خوب است. یکى از واحدهاى چهره‎ساز کواترنرى مکران «پادگانه‎هاى دریایى» است که در ترازهاى گوناگون قرار دارند و گاهى توالى آنها به بخش‎هاى ساحلى مکران، ریخت‎شناسى پلکانى می‎دهد. قرارگیرى پادگانه‎هاى دریایى در ترازهاى گوناگون، نشانه بالا آمدن زمین، حرکت‎هاى جوان و پویایى مکران است.

مقالات مرتبط با عنوان:












تعداد بازدید ها: 22817


ارسال توضیح جدید
الزامی
big grin confused جالب cry eek evil فریاد اخم خبر lol عصبانی mr green خنثی سوال razz redface rolleyes غمگین smile surprised twisted چشمک arrow



از پیوند [http://www.foo.com] یا [http://www.foo.com|شرح] برای پیوندها.
برچسب های HTML در داخل توضیحات مجاز نیستند و تمام نوشته ها ی بین علامت های > و < حذف خواهند شد..