منو
 کاربر Online
565 کاربر online

کاربرد استرلاب

تازه کردن چاپ
علوم طبیعت > فیزیک > نجوم و اختر فیزیک > نجوم
(cached)

مقدمه

استرلاب وسیله‌ای علمی با قدمت 5 هزار ساله است که طی هزاران سال به دانشمندان علم نجوم کمک کرد. اجرام آسمانی ، محل و وسعت و فاصله ستارگان را با خورشید و با یکدیگر مشخص کنند. همچنین منجمان در تدوین تقویم و تاریخ از این وسیله استفاده کردند و نیز با استفاده از آن مسیر حرکت ستارگان و سرعت آنها را برحسب سال نوری تعیین کردند.



تصویر

مشخصات فنی استرلاب

استرلاب دستگاهی است که آن را از فلز برنز می‌ساختند. در قسمت بالای آن ، محل برجسته‌ای با یک سوراخ وجود دارد که با یک نخ ابریشمی دستگاه را آویزان نگه می‌دارد. صفجه استرلاب دایروی است که با خطوط افقی و عمودی به چهار قسمت تقسیم می‌شود. بر روی هر قسمت ، اعداد و حروف الفبا کنده شده است. صفحه رویی استرلاب را مشبک یا عنکبوت می‌گویند. بخشهای چهارده‌گانه را حجره و مرکز استرلاب را قطب می‌نامند. استرلاب یا 90 حجره دارد که به آن استرلاب کامل می‌گویند و استرلابی که 45 حجره داشته باشد، نیمه است و یا یک سومی با 30 حجره و یک ششمی با 15 حجره است. اعداد ، بصورت سه‌تایی یا شش‌تایی بر روی هم نوشته شده‌اند.

در مرکز صفحه رویی استرلاب ، روزنه‌ای وجود دارد که از آن به خورشید نگاه می‌کنند و از سوراخ لبه بالا شعاع را می‌نگرند. شکلی مانند خط‌کش موج روی صفحه است که بر روی نام ماه‌ها و اعداد می‌چرخد. در صفحه پشت استرلاب ، نام 12 ماه سال «حمل ، ثور ، جوزا و ...» منطقه البروج و کلمات مشرق و مغرب نوشته شده است و 36 دایره شمالی دارد که با حروف متمایز گردیده‌اند. در کنار آنها ، مدار حمل ، سرطان و نصف‌النهارها ، خطوط وترالارض و وترالسما و سمت الراس رسم شده است.

انواع استرلاب

استرلاب انواعی دارد که با عناوین کالتام ، توماری ، هلالی ، چلیپایی ، ذورقی ، قوسی ، جامعه جنوبی ، رصدی ، شمالی ، کروی ، مسطح خطی ، ثلثی و صلیبی مشخص می‌شود. بر طبق اسناد معتبر ، استرلاب ذورقی و صلیبی را ابوسعید احمد فرزند عبدالجلیل سجزی (سیستانی) ، معلم ابوریحان بیرونی ، در سده چهارم هجری اختراع کرده است و استرلاب رصدی را عبدالکریم نیکمرد قاینی از دانشمندان سده پنجم هجری ساخته است.



img/daneshnameh_up/c/c9/zodiac.jpg

کاربردهای ویژه

ایرانیان در ابتدا ، از استرلاب برای تعیین محاسبات نجومی استفاده می‌کردند. آنها به تدریج در تجهیز و تکمیل آن کوشیدند. بدین ترتیب علاوه بر آنکه فاصله خورشید با زمین و ماه و دیگر ستارگان را بوسیله استرلاب تعیین کردند، توانستند از این وسیله چندکاره در موارد زیر هم استفاده کنند. تعیین ساعات شب و روز ، اندازه‌ گیری ارتفاعات کوهها و عمق دریاها ، تعیین طول نصف‌النهار و مدارها و خط استوا ، تعیین قبله و وقت صبح و ظهر و شب ، معین کردن درجات پهنا و درازی زمین ، تعیین مسیر ستارگان ، شناخت اثرات اجرام آسمانی بر‌کردار و اندیشه آدمیان.

بوسیله استرلاب ، زمان حرکت خورشید را در 365 روز و یک چهارم روز (یک سال) معین کرده و شروع و پایان اعتدال بهاری و زمستانی را مشخص می‌کردند. آنها که در استفاده از استرلاب داناتر بودند، عقیده داشتند که در آسمان 28 منزل وجود دارد و اگر آن را بر اساس محاسبات ریاضی حساب کنند، 12 ماه سال پدید می‌آید. آنان خوب و بد زندگی انسانها را از تاثیر برجهای دوازده‌گانه بر ستارگان اعلام می‌کردند. مثلا هر گاه ضمن محاسبات نجومی ، زهره و مشتری در کنار هم قرار می‌گرفتند آن را برای تاج ‌گذاری ، مسافرت ، بازرگانی ، درختکاری و زناشویی ، مبارک و فرخنده می‌دانستند.

آموزگاران نجوم و استرلاب

ایرانیان صنعت استرلاب و موارد کاربرد آن را به مسلمانان و همسایگان خود یاد دادند. پس از رواج اسلام در ایران ، منجمان مسلمان شده و کتابهای مربوط را به عربی برگرداندند. آنان خلفا و بزرگان عرب را به نجوم علاقه‌مند کردند و آگاهان این علم به دربار راه یافتند، زیرا شهریارانی مانند محمود غزنوی ، تیمور لنگ ، شاه اسماعیل ، شاه عباس و ... در سراسر جنگها ، ساعات آغاز جنگ و تاریخ قبول صلح و تنظیم عهدنامه و حتی امور شخصی را با مشورت آنها انجام می‌دادند.

در فواصل سده اول و پنجم هجری ، دانش نجوم در ایران به حد کمال رسید و خاندانهای بزرگی چون خاندان نوبختی و برمکی و ... در انتقال این دانش به جهان اسلام کوشیدند.

مباحث مرتبط با عنوان



تعداد بازدید ها: 18839


ارسال توضیح جدید
الزامی
big grin confused جالب cry eek evil فریاد اخم خبر lol عصبانی mr green خنثی سوال razz redface rolleyes غمگین smile surprised twisted چشمک arrow



از پیوند [http://www.foo.com] یا [http://www.foo.com|شرح] برای پیوندها.
برچسب های HTML در داخل توضیحات مجاز نیستند و تمام نوشته ها ی بین علامت های > و < حذف خواهند شد..