منو
 کاربر Online
533 کاربر online

پرکامبرین در ایران

تازه کردن چاپ
علوم طبیعت > زمین شناسی > زمین شناسی ایران
(cached)

دید کلی

پرکامبرین نخستین ائون (Eon )زمین‎شناسى است و از نظر تاریخ کرة زمین، پیش از دوره کامبرین قرار دارد. جداى از پرکامبرین، واژه‎هاى حیات اولیه(Protozoic) ، بى حیات (Azoic) ، آغاز حیات (Eozoic) ، قدیمی‎ترین حیات (Archeozoi) ، حیات ناشناخته (Angustozoic) ، حیات پنهان (Crypotozoic )نام‎هاى دیگرى است که به این ائون داده‎اند که از میان آنها آرکئوزوییک براى بخش قدیمى و پروتروزوییک براى بخش جدیدتر قابل قبول‎تر است.
مرز زیرین پرکامبرین باید هم‎زمان با پیدایش زمین (4600 میلیون سال) باشد. ولى، با توجه به این که از 700 میلیون سال اولیة تاریخ زمین اطلاعى در دست نیست، ‌به طور معمول آغاز آرکئوزوییک را می‎توان 3800 میلیون سال پیش دانست که معادل هفت هشتم طول تاریخ زمین است. در مورد مرز بالاى پرکامبرین نیز اتفاق نظر وجود ندارد. دیرینه‎شناسان پیدایش نخستین جنس از تریلوبیت ‎اولنلوس (Olenellus) را پایان پرکامبرین و آغاز کامبرین دانسته‎اند. در نمودارهاى تهیه شده توسط مجامع بین‎المللى، مرز بالاى پرکامبرین با سن 570 میلیون سال مشخص می‎شود، ولى در آخرین نمودار تهیه شده توسط IUGS و یونسکو عدد 540 میلیون سال را پذیرفته‎اند.

تصویر


پرکامبرین ایران

یکى از رویدادهاى زمین‎ساختى عمده و سرنوشت‎ساز ایران، حرکت‎هاى کوهزایى است که با رخداد کاتانگایى (Katangan )در قاره گندوانا و یا رخداد بایکالى (Baikalian) در قاره اوراسیا قابل قیاس است.
سن‎سنجى سنگ‎هاى پرکامبرین ایران به روش پرتوسنجى، به ویژه شواهد سنگى و حتى زیستى گویاى آن است که کوهزایى یاد شده (کاتانگایى) در زمان پروتروزوییک پسین و به احتمالى در فاصلة زمانى دو آشکوب ریفئن (Riphean) و وندین (Vendian) روى داده است. پیامدهاى کوهزایى وابسته به این رویداد سبب شده تا بتوان همه سنگ‎هاى پرکامبرین ایران را به دو گروه بزرگ تقسیم کرد. گروه نخست مجموعه‎هاى دگرگون و دگرشکل اند که به طور عموم از آنها به عنوان پی‎سنگ پرکامبرین (Precambrian Basement) ایران یاد می‎شود و در زیر ناپیوستگى کاتانگایى قرار دارند. گروه دوم بیشتر ردیف‎هاى کنار قاره‎اى هستند که پس از رخداد کاتانگایى انباشته شده و سنگ‎هاى پرکامبرین پسین (Late Precambrian) نام دارند.
سنگ‎هاى قدیمی‎تر از پرکامبرین پسین ایران، به لحاظ نبود و یا کمبود آثار حیاتى قابل استناد و به ویژه تأثیر فرآیندهاى دگرگونى و دگر شکلى، با ابهام توصیف شده‎اند. به گونه‎اى که مقایسه و هم‎ارزى آنها در نقاط مختلف دشوار است. با این حال، در نقاطى که تأثیر فرآیندهاى کوهزایى کمتر بوده، نتایج پرتوسنجى سنگ‎ها، نشانگر سن 600 تا 1000 میلیون سال است. با استناد به نتایج پرتوسنجى می‎توان نتیجه گرفت که بخش درخور توجهى از پی‎سنگ پرکامبرین ایران، سن نوپروتروزوییک دارد. به گفتة دیگر، وجود هسته‎هاى قدیمى آرکئن در ایران، پرسش‎آمیز است.
در بیشتر ایران، سنگ‎هاى پرکامبرین متشکل از سنگ‎هاى رسوبى – آذرین دگرگون شده و یا نادگرگونى با خاستگاه قاره‎اى است. پژوهش‎هاى زمین‎شناسى انجام شده در ناحیة انارک نشان می‎دهد که در این ناحیه و شاید در بعضى نقاط دیگر، مجموعه‎هاى افیولیتى با خاستگاه اقیانوسى وجود دارد که ممکن است به سن پرکامبرین باشند. افزون بر دو نوع پوستة قاره‎اى و اقیانوسى، می‎توان توده‎هاى نفوذى آذرین و هم ردیف‎هاى خروجى آنها را که هم‎زمان با سخت شدن پی‎سنگ و یا پس از آن شکل گرفته‎اند، نوع سوم سنگ‎هاى پرکامبرین ایران دانست. بدین‎سان می‎توان سنگ‎هاى پرکامبرین ایران را به سه دستة بزرگ زیر، با سه خاستگاه متفاوت تقسیم کرد.

1- پوسته‎هاى اقیانوسى

2- پوسته‎هاى قاره‎اى که ممکن است دگرگون (قدیمى) و یا نادگرگون (جدیدتر) باشد.

3- سنگ‎هاى ماگمایى درونى و بیرونی

پوسته‎هاى اقیانوسى پرکامبرین

در ناحیة انارک – جندق، حدود 7000 متر، از سنگ‎هاى پریدوتیتى (مثل هارزبورژیت و کمى لرزولیت)، گابرو، دیاباز، بازالت، شیل، سنگ آهک‎هاى پلاژیک و چرتهاى نوارى وجود دارد که به دلیل قرارگیرى در زیر سنگ‎هاى پرکامبرین پیشین (مرمرهاى لاک) به سن نوپروتروزوییک (آشکوب وندین) دانسته شده‎اند. این ردیف سنگى را (از پایین به بالا) مشتمل بر چهار واحد زیر می‎دانند.
تصویر

1- سنگ‎هاى پریدوتیتى همراه با توده‎هاى پراکندة گابرو، دیاباز و پلاژیوگرانیت،

2- رسوب‎هاى پلاژیک (شیل، چرت، سنگ‎آهک نازک لایة سیاه‎رنگ) با همراهانى از پریدوتیت و بازالت،

3- بازالت‎، توف‎، برش‎هاى بازالتى با میان‎لایه‎هایى از رسوب‎هاى پلاژیک،

4- رسوب‎هاى پلاژیک، مانند شیل، چرت و کربنات‎هاى تیره‎رنگ،

این مجموعه یک بار در رخساره گلوکوفانولاستونیت و در رویدادهای‎ بعدى در رخساره‎هاى آمفیبولیت تا شیست سبز دگرگون شده ‎است.

و همچنین مجموعه‎هاى افیولیتى انارک را بقایاى ‎تتیس کهن، به سن کربونیفر و ادامه افیولیت‎هاى هرات می‎دانند که در اثر چرخش خردقاره ایران مرکزى به ناحیة انارک نقل مکان کرده‎اند، ولى، بعضی دانشمندان این مجموعه افیولیتى را قدیمی‎تر از دگرگونی‎هاى انارک و به سن قبل از نوپروتروزوییک می‎داند. که در ارتباط با نواحى پشت کمان اقیانوسى است. دانشمندان این افیولیت‎ها را مربوط به یک اشتقاق درون قاره‎اى می‎داند که از انارک تا بیابانک – بافق دو صفحه قاره‎اى را از یکدیگر جدا می‎کرده است.
اگرچه تاکنون، پی‎سنگ افیولیتى پرکامبرین ایران تنها از انارک – جندق گزارش شده است ولى وجود چنین پوسته‎هایى در نقاطى از زون سنندج – سیرجانهمچنان محتمل است

پوسته‎هاى قاره‎اى پرکامبرین

بیشتر سنگ‎هاى پرکامبرین ایران، خاستگاه قاره‎اى دارند که از هوازدگى و فرسایش سنگ‎هاى ماگمایى و دگرگونى قدیمى و در رژیمى کم و بیش آوارى تشکیل شده‎اند. به دلیل داشتن خاستگاه و شرایط رسوبى یکسان، سنگ‎هاى قاره‎اى پرکامبرین باید سنگ رخساره‎اى به تقریب مشابه داشته‎ باشند، ولى دگرگونى و دگرسانی‎ شدید بعدى، سبب شده تا سنگ‎هاى قاره‎اى پرکامبرین ایران را بتوان به دو دستة بزرگ سنگ‎هاى دگرگونى و سنگ‎هاى نادگرگونى تقسیم کرد.

موضوعات مرتبط با عنوان:















تعداد بازدید ها: 17631


ارسال توضیح جدید
الزامی
big grin confused جالب cry eek evil فریاد اخم خبر lol عصبانی mr green خنثی سوال razz redface rolleyes غمگین smile surprised twisted چشمک arrow



از پیوند [http://www.foo.com] یا [http://www.foo.com|شرح] برای پیوندها.
برچسب های HTML در داخل توضیحات مجاز نیستند و تمام نوشته ها ی بین علامت های > و < حذف خواهند شد..