منو
 کاربر Online
509 کاربر online

نقشه برداری از اعماق اقیانوسها

تازه کردن چاپ
علوم طبیعت > زمین شناسی > زمین شناسی ساختمانی
(cached)






آشنایی

آگاهی از شکل بستر اقیانوسها عمدتا از طریق نقشه برداری حاصل شده است. در نقشه‌هایی که از کف اقیانوسها تهیه می‌شود. ناهمواریها با منحنی‌های هم ژرفا نمایش داده می‌شود. اینگونه نقشه‌ها به نقشه‌های باتی متریک مرسوم است. از آنجا که سطح دریاها تقریبا یکسان است، اگر در فواصل معین عمق آب را اندازه گیری و در عین حال موقعیت مسطحاتی محل اندازه گیری مشخص شود، می‌توان نقشه کف دریا را بدست آورد. در عمل روی امتدادهایی معلوم و به موازات هم در فواصل مساوی بطور مداوم ژرفایابی می‌شود و سپس بر اساس ارقام بدست آمده منحنی‌های هم ژرفا را ترسیم می‌کنند.

تاریخچه و سیر تحولی

تا اوایل قرن حاضر نقشه برداری از اعماق ، کاری بس مشکل بود. روش ژرفایابی روش ساده و در عین حال بسیار مشکل قدیمی بود که دریانوردان برای آگاهی از عمق آب از سواحل بکار می‌بردند. در این روش وزنه‌ای را به سر طناب بسته و آن را در آب رها می‌کردند. سست شدن کشیدگی طناب رسیدن وزنه را به کف آب خبر می‌داد. طول طناب فرو رفته در آب ، عمق را مشخص می‌کرد. این روش اگر چه ساده به نظر می‌رسد. ولی در عمق تطبیق آن در اعماق زیاد فوق‌ العاده مشکل است. بطوریکه هیات تحقیقاتی کشتی مشهور چالنجر در طول سفر سه ساله خود (75-1872) فقط توانست 250 نقطه را ژرفایابی کند.

در جنگ اول جهانی روش جدیدی برای ژرفایابی پیدا شد، و آن محاسبه عمق از روی زمان دقت یک ضربان موج صوتی و برگشت انعکاس آن است. در اول با نواختن چکشی به ته کشتی و یا زنگی که در آن تعبیه شده بود، یک ضربان موج صوتی ایجاد می‌شد. بعدها امواج ماورای صوت جایگزین آن شد که با وسایل الکترونیکی تولید می‌شود. سرعت این امواج حدود 1600 متر در ثانیه است. یعنی می‌توان ژرفای عمیق ترین نقطه اقیانوس را در ظرف کمتر از 15 ثانیه اندازه گیری کرد.

ژرفایابهای صوتی

ژرفایابهای صوتی امروزی دستگاههای ثباتی است که از نظر کاربرد در دو نوع ساخته می‌شوند. نوع اول برای اعماق کم و نوع دوم برای اعماق زیاد طراحی شده است. پاره‌ای از آنها در هر لحظه فقط یک موج ارسال می‌کند. ولی در بعضیها چندین موج همزمان به سوی اعماق روانه می‌شوند. به موازات این تحول در اندازه گیری اعماق ، تعیین موقعیت کشتیها نیز آسان شده است. بطوری که کشتی با استفاده از ماهواره‌ها امروزه در هر لحظه می‌توانند موقعیت دقیق خود را تعیین کنند. به این ترتیب در سایه تکنولوژی ، نقشه برداری از اعماق اقیانوسها آسان شده است.

دقت ژرفایابهای صوتی

اگر چه ژرفایاب صوتی در حال حاضر بهترین و دقیق ترین وسیله برای ژرفایابی است، ولی دقت آن صد در صد نیست و یک تقریب در حدود 10 متر باید در اندازه گیریها در نظر گرفت. زیرا علاوه بر اینکه سطح دریا و در نتیجه آن محل کشتی ثابت نیست، سرعت امواج صوتی نیز تابعی از درجه شوری ، درجه حرارت و فشار آب است و با تغییر هر یک از آنها سرعت امواج نیز کمی تغییر می‌کند. علاوه بر آن در بعضی موارد نمی‌توان شکل واقعی عوارض را از طریق ژرفایاب صوتی بدست آورد. مثلا در شکافها و دره‌های عمیق به سبب شیب زیاد انعکاس موج به دامنه مقابل برگشته ، در نتیجه عمق واقعی ثبت نمی‌شود. در چنین موارد با عکسبرداری از آن محل نقشه را تصحیح می‌کنند.

سنجش از دور و نقشه‌های باتی متریک

در عکسهای هوایی از تغییر رنگ آب تا حدی می‌توان اعماق کم را تشخیص داد و از آن در بررسیهای مورفولوژی ساحلی بهره گرفت. ولی این ویژگی به باریکه‌ای از ساحل به خصوص نواحی کم عمق دلتاها انحصار دارد. اگر چه از نظر کاربردی مهم است ولی به نظر نمی‌رسد که برای تهیه نقشه حتی در محدوده اعماق چند ده متری قابل استفاده باشد. ولی شواهد موجود در مورد عکسهای ماهواره‌ای حاکی از این است که تهیه نقشه‌های تفصیلی از بستر دریاها و اقیانوسها از طریق عکسهای ماهواره‌ای امکان پذیر می‌باشد.

محققین آمریکای با ترکیب چند باند از سنجنده .T.M ماهواره لندست در سواحل جزیره بی‌می‌نی (Bimini) توانسته‌اند اعماق مختلف (اعماق کم) را تفکیک کنند. اندازه گیری ارتفاع سطح اقیانوسها بوسیله ماهوراه سی‌ست (Seasat) نیز انجام گرفته است. در سال 1978 ماهواره سی‌ست ارتفاع سطح اقیانوسها را با دقتی در حدود چند سانتیمتر اندازه گیری کرد. از بررسی آن معلوم شد که ارتفاع آب در روی کوههای زیر دریایی حدود چهار متر بر آمده و در روی شیارهای عمیق به همان مقدار فرو رفته است.

مباحث مرتبط با عنوان



تعداد بازدید ها: 16010


ارسال توضیح جدید
الزامی
big grin confused جالب cry eek evil فریاد اخم خبر lol عصبانی mr green خنثی سوال razz redface rolleyes غمگین smile surprised twisted چشمک arrow



از پیوند [http://www.foo.com] یا [http://www.foo.com|شرح] برای پیوندها.
برچسب های HTML در داخل توضیحات مجاز نیستند و تمام نوشته ها ی بین علامت های > و < حذف خواهند شد..