منو
 کاربر Online
628 کاربر online

مزوزوئیک در ایران

تازه کردن چاپ
علوم طبیعت > زمین شناسی > زمین شناسی ایران
(cached)

مقدمه

مزوزوییک، به عنوان دومین ائون فانروزوییک، حدود 160 میلیون سال از تاریخ کره زمین (225 – 65 میلیون سال پیش) را به خود اختصاص می‎دهد. در این دوران، تحولات ژئودینامیکى کره زمین درخور توجه است، به گونه‎اى که مزوزوییک را دوران اشتقاق قاره‎ها و گسترش کف اقیانوس‎ها نام داده‎اند.

زمین ساخت صفحه ای

در میانه‎هاى تریاس، با نخستین اشتقاق گندوانا صفحة استرالیا – قطب جنوب، صفحه هند و ماداگاسکار از ابرقارة گندوانا جدا شده‎اند. در اشتقاق دوم گندوانا، که در ژوراسیک پایانى صورت گرفته، آفریقا و آمریکاى جنوبى از یکدیگر جدا شده‎اند که در اثر آن اقیانوس اطلس جنوبى پدیدار شده است (در زمان کرتاسه پایانى پهناى اطلس جنوبى 3000 کیلومتر بوده و در حال حاضر 5000 کیلومتر است و کماکان در حال گسترش است). گفتنى است که اقیانوس اطلس شمالى نیز از زمان کرتاسه پسین، میان دو قارة اروپا و آمریکاى شمالى شکل گرفته ولى در دوره ترشیرى کامل شده است.

جغرافیای دیرینه

بررسى جغرافیاى دیرینه مزوزوییک ایران در مکان، نشان می‎دهد که شرایط سکویى پالئوزوییک بى هیچ‎گونه رویداد زمین‎ساختى مهم تا تریاس میانى ادامه یافته است. از همین‎رو، سنگ‎هاى اوایل مزوزوییک ایران همچنان از نوع نزدیک قاره‎اى هستند که به جز نخلک و کپه‎داغ، کم و بیش در بیشتر نقاط ایران رخساره همسان دارند. در تریاس پسین، پس از رخداد زمین‎ساختى معادل سیمرین پیشین Early Cimmerian ، چهره حوضه‎هاى رسوبى ایران تغییر کرده و از این هنگام، حوضه‎هایى جداگانه شکل گرفته‎اند که شرایط جغرافیاى دیرینه و رسوبى آنها با حوضه‎هاى رسوبى مجاور متفاوت بوده است.
تصویر

حوضه های رسوبی

در یک نگاه کلى، می‎توان گفت که از تریاس پسین تا پایان مزوزوییک سه پهنه آبى مستقل دائمى و یا موقتى در ایران وجود ‎داشته است. در غرب – جنوب غربی ایران (زاگرس)، رخساره سنگى ردیف‎هاى پس از تریاس میانى – کرتاسه بالایى معرف نهشته‎هاى دریایى با ژرفاى متوسط و گاه عمیق‎اند که رخساره دریاى تتیس جوان را دارند. تفاوت رخساره سنگ‎هاى موردنظر با سایر نواحى ایران آن چنان است که وجود یک حوضه رسوبى از نوع تتیس جوان را در زاگرس مسجل می‎سازد. در گستره واقع در شمال شرقی زاگرس تا لبه جنوبى کپه‎داغ، نهشته‎هاى تریاس بالا – ژوراسیک میانى ردیف‎هاى شیلى، ماسه‎سنگى زغالدار و سنگ‎هاى ژوراسیک میانى – کرتاسه پایانى ردیف‎هاى مارنى و کربناتی‎اند که در محیط‎هاى دریایى با ژرفاى متوسط نهشته شده‎اند. ردیف‎هاى زغالدار یاد شده همسانى بسیار چشم‎گیر با سنگ‎هاى همزمان در آسیاى مرکزى (ترکمنستان، افغانستان و 000) دارند که نشانه یکپارچگى ایران مرکزىالبرز با آسیاى مرکزى و سرانجام گرفتن نهایى دریاى موسوم به تتیس کهن است. در شمال شرقی ایران (کپه‎داغ)، ترادف‎هاى لیاس – کرتاسه پایانى به گونه‎اى هستند که وجود یک حوضه رسوبى مستقل با رسوبگذارى به ظاهر پیوسته را تداعى می‎کنند. ولى، همسانى رخسارة سنگى و حتى گاهى، زیستى این ردیف‎ها با البرز و حتى ایران مرکزى به گونه‎اى است که وجود یک حوضه رسوبى مستقل را در پهنه کپه‎داغ پرسش‎آمیز می‎نماید، با این وجود در زمین‎شناسى ایران این پندار وجود دارد که در گستره زمانى مزوزوییک، کپه‎داغ حوضة رسوبى جداگانه‎اى بوده است، که این پندار نیاز به بازنگرى دارد.

حرکات تکتونیکی

افزون بر رخداد سیمرین پیشین ، جنبش‎هاى زمین‎ساختى سیمرین میانى (باژوسین – باتونین)، سیمرین پسین (کرتاسه آغازى)، فاز اتریشى و رخداد لارامین (کرتاسة پایانى) هریک به تنهایى بر جغرافیاى دیرینه و به ویژه تحولات زمین‎ساختى مزوزوییک ایران اثرگذار بوده‎اند نمونه‎هاى زیر نشانه‎هایى از پیامد رخدادهاى یاد شده بر ژئودینامیک ایران است.
تصویر

  • جدا شدن کامل صفحه ایران از صفحه زاگرس در آغاز تریاس پسین، همراه با تکوین دریاى تتیس جوان، در محل راندگى اصلى زاگرس.

  • حرکت صفحه ایران به سوى صفحه توران و برخورد این دو همراه با بسته شدن کامل تتیس کهن.

  • سرانجام گرفتن محیط‎هاى پلاتفرمى پالئوزوییک – تریاس میانى و شکل‎گیرى حوضه‎هاى رسوبى پیش‎بوم تریاس پسین – ژوراسیک میانی.

  • شکل‎گیرى اشتقاق‎هاى درون قاره‎اى از نوع تتیس جوان همراه با اقیانوس‎زایى در امتداد گسل‎هاىطولى و عمده ایران مرکزی.

  • بسته شدن سیستم‎هاى کافتى تتیس جوان در زمان کرتاسة پسین همراه با فرارانش مجموعه‎هاى افیولیتى ایران، به روى لبه ورق‎ها و یکى شدن دوباره صفحه زاگرس و صفحه ایران.

نکته‎هاى یاد شده نشان از آن دارد که بر خلاف آرامش نسبى پالئوزوییک، در زمان مزوزوییک پوسته ایرانزمین بسیار پویا و جنبا بوده است. ماگمازایى، دگرگونى، کافت‎زایى همراه با جدا شدن صفحات، تشکیل پوسته‎هاى اقیانوسى، همگرایى صفحه‎هاى جدا شده و یکى شدن دوباره آنها، گواه بر پویایى مزوزوییک صفحه ایران است.

مباحث مرتبط با عنوان:











تعداد بازدید ها: 18309


ارسال توضیح جدید
الزامی
big grin confused جالب cry eek evil فریاد اخم خبر lol عصبانی mr green خنثی سوال razz redface rolleyes غمگین smile surprised twisted چشمک arrow



از پیوند [http://www.foo.com] یا [http://www.foo.com|شرح] برای پیوندها.
برچسب های HTML در داخل توضیحات مجاز نیستند و تمام نوشته ها ی بین علامت های > و < حذف خواهند شد..