منو
 کاربر Online
815 کاربر online

لرزه خیزی ایران

تازه کردن چاپ
علوم طبیعت > زمین شناسی > زلزله شناسی
علوم طبیعت > زمین شناسی > زمین شناسی ایران
(cached)

مقدمه

سرزمین ایران، به عنوان بخشى از زون فعال زمین‎ساختى آلپ – هیمالیا، طرح پیچیده‎اى از مجموعة پوسته‎ها، قطعات زمین‎ساخت و زون‎هاى متفاوت زمین‎ساختى است که از نگاه نوزمین‎ساختى و لرزه‎زمین‎ساختى، ویژگی‎هاى خاص دارد.

شواهد زمین ساختی

شواهد گوناگون مانند زمین‎لرزه‎هاى امروزى، آتشفشان‎هاى نیمه‎فعال، سواحل بالا آمده، تداوم بالا آمدن گنبدهاى نمکى ،کَل‎فشان‎ها، پیدایش گسل‎هاى لرزه‎اى و 000، نشانگر تغییر و تحول ژئودینامیکى کنونى پوسته ایران و عدم تعادل آن است. در یک نگاه کلى، از شمال به جنوب، می‎توان سه صفحة بزرگ را در ایران شناسایى کرد. صفحه شمالى، به عنوان لبه جنوبى صفحه توران، شامل چین‎هاى حاشیه‎اى کپه‎داغ و فرونشست خزر جنوبى است که پوسته بازالتى دارد. صفحة میانى که محدود به دو زمیندرز تتیس کهن در شمال و تتیس جوان در جنوب است، شامل موزاییکى از بلوک‎هاى بخش شمالى اَبَر قاره گندوانا است که رشته کوه‎هاى چین‎خورده البرز و پهنه‎هاى مختلف ایران مرکزى و خاور ایران را دربر دارد. و سرانجام، ورق جنوبى، شامل واحد بزرگ‎ترى از خشکى گندوانا است که لبه شمال شرقی سکوى عربستان را می‎سازد و بخش ایرانى آن، کوه‎هاى زاگرس نام دارد. جدا از صفحه‎هاى گفته شده باید به رشته کوه‎هاى مکران اشاره کرد که نوعى جدایش درون قاره‎اى در سکوى پالئوزوییک ایران است که ویژگى زون‎هاى فرورانش کم‎شیب را دارد.
تصویر

در حال حاضر، تنش‎هاى فشارشى ناشى از بازشدگى دریاى سرخ و گسترش اقیانوس هند موجب حرکت و جابه‎جایی‎هاى نسبى متفاوت در پوسته‎ها و قطعات گوناگون قاره‎اى و اقیانوسى ایران می‎شود و در نتیجه، فعالیت‎هاى جوان زمین‎ساختى و تغییرات و تأثیرات متقابل قطعات زمین‎ساختى برهم، که متأثر از ساختارهاى حاصل از فازهاى زمین‎ساختى کهن‎تر است، زمینه لرزه‎خیزى به نسبت بالاى ایران فراهم می‎شود. در ایران، زمین‎لرزه‎ها به طور عمده حاصل همگرایى قطعات و زون‎هاى گوناگون است. افزون بر آن، حرکت در امتداد شکستگی‎هاى اساسى و همچنین محدود کننده و در مواردى قطع کننده قطعات در لرزه‎زمین‎ساخت ایران نقش دارد.

پهنه های زلزله خیز کشور

با توجه به داده‎هاى زمین‎لرزه‎هاى تاریخى و دستگاهى دو نوار لرزه‎خیز در ایران قابل شناسایى است. یکى نوار جنوبى (کوه‎هاى زاگرس) که روند شمال غربی – جنوب شرقی دارد و دیگرى، شمال ایران که شامل کوه‎هاى کپه‎داغ و البرزاست. بین این دو نوار، از جنوب به شمال، زون سنندج – سیرجان از نظر لرزه‎خیزى به نسبت آرام است. در ایران مرکزى، کانون زمین‎لرزه‎ها با شکستگی‎هاى محدود کننده و در مواردى قطع کننده قطعات کوچک و بزرگ هماهنگ است و تنش‎هاى به تقریب شمالى یا شمال شرقی، منجر به فرار قطعات ایران به سوى شرق شده و باعث می‎گردد گسل‎هاى به تقریب شرقی – غربی مرز شمالى این بلوک‎ها، مانند گسل دشت بیاض و گسل قائنات داراى سازوکار امتداد لغز چپ‎گرد باشند. در حالى که، در مرز جنوبى بلوک‎ها، حرکت‎ها از نوع امتداد لغز راست گرد است. و در بخش مرکزى قطعات، گسل‎هاى محدودکننده، با روند نزدیک به شمال – جنوب، داراى سازوکار راندگى هستند.
بازشدگى دریاى سُرخ (5/1 تا 2 سانتیمتر در سال) و حرکت صفحة آفریقا – عربستان در راستاى شمال و یا شمال – شمال شرقی و همچنین حرکت صفحه هند در راستاى شمال یا شمال – شمال غربی عامل فراوانى زمین‎لرزه‎ها در ایران است. چنین حرکت‎هایى که با دگرشکلى، شکستگى، فرورانش و برخورد صفحه‎‎هاى کوچک و قطعات گوناگون ایران همراه است، سبب می‎شود تا توان لرزه‎خیزى ایران بالا باشد که زمین‎لرزه‎هاى بزرگ سده بیستم زیر از آن جمله است.

تصویر


با توجه به محل زلزله‎هاى تاریخى و سده گذشته، محل گسل‎ها ارتباط لرزه‎خیزى با گسل‎ها، مطالعات آمارى نتایج حاصل از مطالعات نظرى در مورد توزیع شتاب و اطلاعات شدت نسبى، سطح کشور را به دو حوزه شدت نسبى تقسیم کرده ‎است. در حوزه نخست، احتمال رخداد زمین‎لرزه‎هایى با شدت نسبى 8 مرکالى و بیشتر وجود دارد و ضریب زلزله‎خیـزى «یک» در این حوزه پیشنهاد شده که اغلب شهرهاى پرجمعیت کشور در این حوزه قرار دارند. در حـوزة دوم، احتمال وقوع زلزله‎هایى با شدت نسبى تا 7 مرکالى وجود دارد و ضریب زلزله‎خیزى «75%» است. این حوزه شامل شهرهاى اصفهان، آبادان، خرمشهر، زابل، بیجار، میاندوآب و تکاب می‎باشد.
بر اساس فعالیت گسل‎ها و اُفت شدت نسبى زمین‎لرزه‎ها از محل رخداد، سطح کشور را به 5 حوزه تقسیم کرده‎اند. حوزة (0) با شدت نسبى 3 مرکالى یا کمتر، حوزه (1) با شدت نسبى 4 و 5 مرکالى، حوزه (2) با شدت‎هاى نسبى 6 و 7 مرکالى، حوزه (3) با شدت‎‎هاى 8 و 9 مرکالى و بالاتر و حوزه (4) مناطقى است که اطلاعات کافى در باره آنها موجود نیست. نقشه پهنه‎بندى خطر لرزه‎اى ایران، تهیه شده توسط پژوهشگاه بین‎المللى زلزله‎شناسى و مهندسى زلزله جدیدترین پهنه‎بندى قابل استناد است.

زمان(شمسی)
پهنه مهلرزه ای
بزرگی
شدت
گسله مسبب زمین لرزه
بهمن1288
سیلاخور(جنوب شرقی بروجرد)
4/7
X
درود
12/2/1308
باغان-گرماب(کپه داغ)
3/7
X
باغان-گرماب
17/2/1309
سلماس(آذربایجان)
3/7
X
سلماس
11/4/1336
سنگچال(مازندران)
8/6
VIII
25/5/1337
فیروزآباد(شمال غربی نهاوند)
6/6
X
گارون-نهاوند
10/6/1341
بویین زهرای قزوین
2/7
X
ایپک
9/6/1347
دشت بیاض(خراسان)
4/7
X
دشت بیاض
فروردین1348
قیر-کارزین(فارس)
9/6
IX
فروردین1356
ناغان- اردل(چهار محال بختیاری)
1/6
VII
آذر1356
درتنگل زرند(کرمان)
7/5
VII
کوهبنان
شهریور 1357
طبس
4/7
X
طبس
آبان 1358
کوریزان(قائنات)
6/6
VII


مباحث مرتبط با عنوان:
















تعداد بازدید ها: 36512


ارسال توضیح جدید
الزامی
big grin confused جالب cry eek evil فریاد اخم خبر lol عصبانی mr green خنثی سوال razz redface rolleyes غمگین smile surprised twisted چشمک arrow



از پیوند [http://www.foo.com] یا [http://www.foo.com|شرح] برای پیوندها.
برچسب های HTML در داخل توضیحات مجاز نیستند و تمام نوشته ها ی بین علامت های > و < حذف خواهند شد..