عقبة بن ابان بن ذکوان بن امیه بن عبد بن شمس، معروف به ابن ابی معیط، از پیشوایان
قریش در عهد جاهلیت است. وی از بزرگترین دشمنان
پیامبر اکرم بود و نسبت به آن حضرت جسارت ها و گستاخی های بسیار روا داشت به طوریکه نامش در میان 7 دشمن سرسخت پیامبر آمده است.
مثلا روزی پیامبر را در حال طواف دیده، به آنحضرت ناسزا گفت و سپس عمامه آنحضرت را به گردنش پیچید و از مسجد بیرون کشید، اما در این هنگام گروهی از ترس
بنی هاشم، پیامبر را از دست او آزاد کردند. زمانی دیگر در جلسه ای اعلام کرد که نصیحت و پند سودی ندارد و باید پیامبر را به قتل رساند و به زندگی اش خاتمه داد.
در
جنگ بدر، عقبه به هنگام فرار اسیر شد و در یکی از منازل که اسیران را از برابر پیامبر عبور می دادند، پیامبر دستور داد تا او و نضر بن حارث را به قتل برسانند. وی به دست
امیرالمؤمنین کشته شد. با اینکه پیامبر در حق اسرا توصیه های زیادی می کرد و دستور به کشتن آنها نمی داد، معلوم می شود که کشتن ایندو امری ضروری و بر اساس مصالح عموم بوده است نه بر اساس انتقامجوئی . این دو به قدری در دشمنی با پیامبر سرسخت بودند که اگر آزاد هم می شدند، دوباره به طرح بر ضد اسلام و تحریکات قبائل مشغول می گشتند.
آیات 30 تا 33 سوره فرقان درباره وی نازل شده است.
عقبة بن ابی معیط پدر ولید می باشد و قرآن از ولید با لفظ « فاسق » یاد کرده است. ( حجرات: 6 )
و نیز ولید بن عقبه همان کسی است که پنج سال از سوی عثمان بر کوفه حکومت کرد و ماجرای شرابخواری و حد خوردنش از امیرالمؤمنین مشهور است.
منابع:
انساب الاشراف ج 1 ص 137 و 138 / سیره ابن هشام ج 2 ص 625 / بحارالانوار ج 18 ص 204 / فروغ ابدیت ج 1 ص 515
