منو
 کاربر Online
525 کاربر online

شاهرخ تیمورى

تازه کردن چاپ
جامعه و علوم اجتماعی > تاریخ > تاریخ ایران
(cached)



معین الدین شاهرخ تیمورى

« 799 - 850 ق / 1396 - 1446 م»

معین الدین شاهرخ، همچون پدرش تیمور، فردى شجاع و جنگدیده، اما بر خلاف او، سلیم و صلح جو بود. او توانست پس از سى سال که از مرگ تیمور مى‏گذشت، با غلبه بر دشواریها و مدعیان متعدد جانشینى، عاقبت با رفع اختلافات خانگى، دوستى پر قدرت و استوار به وجود آورد که در اواخر عهد حیاتش چنان که منجم باشى، مورخ معروف ترک، خاطر نشان مى‏کند، از سر حد چین تا مرز روم و از اقصاى ترکستان _یا همان آسیای مرکزی فعلی _تا «مرز » هند را شامل مى‏شد.
این قلمرو عظیم تنها در حیات او، وحدت و تمامیت ارضى آن محفوظ ماند و بلافاصله پس از مرگش «850 ق / 1446 م» به سرنوشت قلمرو وسیع و عظیم تیمور دچار شد؛ انفصال و انحلال.

سیاست صلح جویانه شاهرخ

شاهرخ با آن که فردى صلح جو و در عین حال مخالف با خونریزى بیهوده بود، در دفع سرکشان قاطع و جدى عمل مى‏کرد. هر چند براى توسعه قلمرو خود جز در مواردى متعدد به ندرت دست به لشکرکشى زد، در حفظ و تسخیر آن چه آن را میراث پدر تلقى مى‏کرد، خوددارى نداشت.
در رفع مخالفان همواره فردى پیروز بود به قول منجم باشى ، در هیچ نبردى شکست نخورد و مغلوب نشد .
اما مادامى که کار با صلح و دوستى پیش مى‏رفت هرگز دست به جنگ نمى‏زد به طورى که از سلاح تدبیر بیش از توسل به شمشیر استفاده مى‏کرد.

اقدامات عمرانی شاهرخ
چون شاهد تبعات نامطلوب یورشهاى خونین و طوفانى پدر بود، خود را در ترمیم خرابیهاى ناشى از تاخت و تازهاى پدر موظف مى‏دید و از این که با تهاجمات تازه و مجدد، خرابیهاى جدیدی در اطراف قلمروش به وجود آید، جداً احتراز داشت.

تحت تأثیر همین طرز تفکر بود که او شهر مرو را که از عهد هجوم مغول ویران و بى آب مانده بود، آباد کرد و آب نهر مرغاب را که مرو مدتها از برکت وجود آن محروم مانده بود در جویهاى شهر دوباره جارى ساخت.


دینداری شاهرخ

بر خلاف تیمور که از دین تنها ملاقات با صوفیان را می شناخت ، شاهرخ در رعایت دین و پیروى از شریعت صدق و اخلاص واقعى داشت.
او در سفر و حتى در میدان جنگ، از به جا آوردن فرایض غفلت نمى‏کرد.

عده‏اى از موسیقى دانان، شاعران و خنیا گران عصر را گرد خود جمع کرده بود، اما این هرگز مانع از حضور او در مجالس حافظان قرآن و محضر علما و زیارت مقابر اولیاء نشد.

شاهرخ زیارت مشهد رضوى را تقریباً به طور منظم و در هر فرصتى که دست مى‏داد با اخلاص و علاقه تمام به جا مى‏آورد. به علاوه زیارت مقبره خواجه عبدالله انصارى را در گذرگاه هرات و زیارت مقبره شیخ ابو اسحاق کازرونى را هر وقت که در نواحى فارس سفر مى‏کرد ، انجام می داد .

او همچنین در ایجاد مساجد و تعمیر و ترمیم بقعه‏ها و رباطها اهتمام بسیار مى‏ورزید و نسبت به علماء و مشایخ صوفیه محبت می نمود .


شاهرخ صبور در مصیبت ها و میانه رو در عدالت

او در اوایل عهد امارت، بیشتر کارها را به پسرش غیاث الدین بایسنقر واگذاشت «حدود 820 ق / 1417 م».
اما علاقه بایسنقر به شعر و هنر و نیز اعتیادش به شرابخوارى که عاقبت موجب مرگ بى هنگام او نیز شد، وى را به تدریج از چشم پدر انداخت.

فرزندان شاهرخ
از آن گذشته غیر از بایسنقر نیز سه پسر دیگرش هم در زمان حیات شاهرخ مردند؛ سیور غتمش در 830 ق / 1427 م، ابراهیم سلطان در 837 ق / 1433 م، و محمد جوکى در 848 ق / 1444 م.

با وجود این مصائب که در پایان عمر براى او جز الغ بیگ میرزا، فرزند دیگرى باقى نماند، اما شاهرخ از جاده اعتدال خارج نشد و هرگز به خشونت نگرایید به طورى که روحیه صلح جویى و عدالت دوستى خود را تا پایان کار همچنان حفظ کرد.


قاطعیت شاهرخ

برخورد با سوءقصد
فقط در واقعه سوء قصد احمد لُر، یک تن از متعصبان حروفیه، که در هرات او را با کارد زخمى کرد «830 ق / 1427 م» آن هم بدان سبب که احتمال توطئه‏اى در بین بود و گمان مى‏رفت که ترکمانان قراقویونلو که شیعه بودند، در آن سوء قصد دست دارند، خشونت نشان داد.

برخورد با طغیان نواده اش
چنان که در طغیان نواده خود میرزا محمد، پسر بایسنقر هم که ظاهراً در اصفهان به تحریک برخى از عناصرناراضى یا ماجراجو، بر ضد وى قیام کرد، مجازات محرکان را ضرورى یافت و به قتل تعدادى از آن جماعت که از زُهّاد عصر نیز محسوب مى‏شدند، فرمان داد.

برخورد با برخی بزرگان صوفیه
نسبت به بعضى از مشایخ صوفیه، و خصوصا کسانى که گرایشهاى شیعى داشتند، نیز نفرت یا سوءظن نشان مى‏داد. اما این طرز تلقى که از جمله نسبت به سید محمد نوربخش، سید قاسم انوار و صائن الدین ترکه با خشونت بیشترى همراه شد .
این خشونت و برخورد قاطع نیز از احتمال ارتباط آنها با ترکمانان آذربایجان - طوایف قراقویونلو که منسوب به تشیع بودند - ناشى مى‏شد.

سلطنت شاهرخ، درمان جراحات دوران تیمور

در سایر موارد، شاهرخ تا جایى که ممکن بود از خشونت پرهیز مى‏کرد چنان که این همه پرهیز از خشونت از فرزند کسی مانند تیمور بسیار عجیب می نمود .
از طرفى سلطنت آرام و صلح طلبانه او براى رعایایش که در طول مدت حیات تیمور، عمرى را در دغدغه دایم و نا امنى مستمر نسبت به جان و مال خویش سپرى کرده بودند؛ دوران التیام جراحات قلبى بود.

ترویج هنرها و روابطه میان دولت ها
فرمانروایى شاهرخ را سرآغاز یک عصر جدید و تجدید حیات در بعضى از انواع هنر تصور کرده‏اند .

از آن گذشته شاهرخ در ایجاد رابطه درستى با ممالک اطراف نیز اهتمام بسیار ورزید که این امر نیز خود موجب بسط تجارت، ایجاد آسایش و فراغت بیشتر براى عموم مردم شد.
او حتى با حکام هند که پدرش تیمور قلمرو آنها را غارت و رعایاى ایشان را قتل عام کرده بود، رابطه دوستى برقرار کرد و از طریق ارسال هدایا و سفرا، از آنها دلجویی نمود .

رابطه با حکام چین
چنان که در مورد چین نیز که پدرش تا واپسین لحظات حیات از فکر تسخیر و غارت آن جا باز نماند، راه دوستى پیش گرفت . به طورى که با مبادله سفیر و تبادل هدایا، در ایجاد روابط بازرگانى با آن سرزمین بسیار تلاش کرد .

هرات، کانون درخشان و هنر

در عهد سلطنت او هرات که پایتخت دولتش بود، کانون درخشان هنر و ادب عصر محسوب مى‏شد.

معمار برجسته قوام الدین شیرازی
وجود مولانا قوام الدین شیرازى، آن مهندس معمار نابغه و بى مانند که در آن ایام در هرات، به وى و همسر هنر پرورش گوهر شاد آغا، این فرصت و امکان را مى‏داد تا مساجد، مدارس، و ابنیه عالى در قلمرو قدرت خویش بنا کنند.
مسجد گوهر شاد در مشهد رضوى و در کنار بارگاه امام رضا علیه‌السلام و مسجد جامع گوهر شاد در هرات، از درخشانترین آثار معمارى این عصر، مدیون طرح و تفکر قوام الدین شیرازى و آن ملکه هنر پرور عصر بود، که هنوز همچنان باقى است.

کتابخانه و هنرمندان
به سعى و تشویق شاهرخ، کتابخانه‏اى عظیم نیز در هرات به وجود آمد که جامع تعدادى از نفایس آثار بود. به علاوه بعضى هنرمندان عصر همچون عبدالقادر مراغى استاد موسیقى، مولانا خلیل مصور استاد نقاشى، یوسف اندکانى استاد آواز ، از همان ایام، در دربار هرات، نام شاهرخ را پر آوازه ساختند.

مرگ شاهرخ
عاقبت معین الدین شاهرخ به سن هفتاد و دو سالگى و به سال 850 ق / 1446 م در رى دار فانى را وداع گفت و به این ترتیب نامى نیک از خود به یادگار گذاشت. شاهرخ هم در عالم سیاست و هم مردم دارى و هنر بسیار خوش درخشید.

مطالب مرتبط با این بحث


مکتب هرات

نقاشی در دوره تیموری

معماری در دوره تیموری

خطاطی در دوره تیموری


تعداد بازدید ها: 31369


ارسال توضیح جدید
الزامی
big grin confused جالب cry eek evil فریاد اخم خبر lol عصبانی mr green خنثی سوال razz redface rolleyes غمگین smile surprised twisted چشمک arrow



از پیوند [http://www.foo.com] یا [http://www.foo.com|شرح] برای پیوندها.
برچسب های HTML در داخل توضیحات مجاز نیستند و تمام نوشته ها ی بین علامت های > و < حذف خواهند شد..