منو
 کاربر Online
800 کاربر online

زندگی اجتماعی از منظر اسلام

تازه کردن چاپ
دانشنامه
(cached)

از آیات کریمه قرآن استفاده می‏شود که اجتماعی بودن انسان در متن خلقت‏ و آفرینش او پی‏ریزی شده است . در سوره مبارکه حجرات می‏فرماید :

یاایها الناس انا خلقناکم من ذکر و انثی و جعلناکم شعوبا و قبائل‏ gتعارفوا ان اکرمکم عند الله أتقیکم.

ای مردم ! شما را از مردی و زنی آفریدیم و شما را ملتها و قبیله‏ها قرار دادیم تا به این وسیله یکدیگر را باز شناسید ( نه اینکه به این وسیله بر یکدیگر تفاخر کنید ) . همانا گرامی‏ترین شما نزد خداوند متقی ترین شماست .

در این آیه کریمه ضمن یک دستور اخلاقی ، به فلسفه اجتماعی آفرینش خاص‏ انسان اشاره می‏کند به این بیان که انسان به گونه‏ای آفریده شده که به‏ صورت گروههای مختلف ملی و قبیله‏ای درآمده است ، با انتساب به ملیتها و قبیله‏ها بازشناسی یکدیگر که شرط لاینفک زندگی اجتماعی است صورت‏ می‏گیرد .

یعنی اگر این انتسابها که از جهتی وجه اشتراک افراد و از جهتی‏ وجه افتراق افراد است نبود ، بازشناسی ناممکن بود و در نتیجه زندگی‏ اجتماعی که براساس روابط انسانها با یکدیگر است امکان‏پذیر نبود .





این‏ امور و امثال این امور از قبیل اختلاف در شکل و رنگ و اندازه است که به‏ هر فردی زمینه شناسنامه‏ای ویژه خود او اعطا می‏کند . اگر فرضا همه افراد یک شکل و یک رنگ و یک قالب بودند و اگر رابطه‏ها و انتسابهای مختلف‏ میان آنها حکمفرما نبود ، افراد در برابر یکدیگر نظیر کالاهای متحدالشکل‏ یک کارخانه بودند که تمیز آنها از یکدیگر و درنتیجه بازشناسی آنها از یکدیگر و در نتیجه نهایی زندگی اجتماعی آنها براساس روابط و مبادله‏ اندیشه و کار و کالا غیرممکن بود .

پس انتساب به شعبها و قبیله‏ها حکمت‏ و غایتی طبیعی دارد و آن تفاوت و بازشناسی افراد از یکدیگر است که شرط لاینفک زندگی اجتماعی است نه تفاخر و مایه برتری شمردنها ، که همانا مایه کرامت و شرافت تقواست . در سوره فرقان آیه 54 می‏فرماید :

و هو الذی خلق من الماء بشرا فجعله نسبا و صهرا.

اوست که از آب ، بشری آفرید و آن بشر را به صورت نسبها
( ابطه‏های‏ نسبی ) و خویشاوندی دامادی ( رابطه‏های سببی ) قرارداد .


این آیه کریمه نیز روابط نسبی و سببی را که مایه پیوند افراد با یکدیگر و پایه بازشناسی آنها از یکدیگر است ، به عنوان طرحی که در متن خلقت‏ برای حکمت و غایتی کلی قرار داده شده عنوان نموده است .

در سوره مبارکه زخرف آیه 32 می‏فرماید :

أهم یقسمون رحمة ربک ؟ نحن قسمنا بینهم معیشتهم فی الحیوه الدنیا و رفعنا بعضهم فوق بعض درجات لیتخذ بعضهم بعضا سخریا و رحمة ربک خیر مما یجمعون .

آیا آنها رحمت پروردگارت را تقسیم می‏کنند ؟ ( آیا کار خلقت به آنها واگذار شده که هرچه را به هر که بخواهند بدهند و از هر که نخواهند باز گیرند ؟ ) ما مایه‏های معیشت و وسایل زندگی ( امکانات و استعدادها ) را میان آنها در زندگی دنیا تقسیم کردیم و برخی را بر برخی دیگر از نظر امکانات و استعدادها به درجاتی برتری دادیم تا به این وسیله ، و به‏ صورت متقابل ، برخی برخی دیگر را مسخر خود قرار دهند ( و در نتیجه همه‏ به طور طبیعی مسخر همه واقع شوند ) ، و همانا رحمت پروردگارت ( موهبت‏ نبوت ) از آنچه اینها گرد می‏آورند بهتر است .


به طور خلاصه می‏گوییم مفاد آیه‏ کریمه این است که انسانها از نظر امکانات و استعدادها ، یکسان و همانند آفریده نشده‏اند ، که اگر چنین آفریده شده بودند ، هر کس همان را داشت‏ که دیگری دارد و همان را فاقد بود که دیگری فاقد است و طبعا نیاز متقابلی و پیوندی و خدمت متبادلی در کار نبود .

خداوند انسانها را از نظر استعدادها و امکانات جسمی و روحی و عقلی و عاطفی ، مختلف و متفاوت‏ آفریده است ، بعضی را در بعضی از مواهب بر بعضی دیگر به درجاتی برتری داده است و احیانا آن بعض دیگر را بر این بعض ، در بعضی دیگر از مواهب برتری داده‏ است و به این وسیله همه را بالطبع نیازمند به هم و مایل به پیوستن به هم‏ قرار داده و به این وسیله زمینه زندگی به هم پیوسته اجتماعی را فراهم‏ نموده است .

این آیه کریمه نیز دلالت دارد بر اینکه زندگی اجتماعی انسان‏ امری طبیعی است نه صرفا قراردادی و انتخابی و نه اضطراری و تحمیلی .


کتاب جامعه و تاریخ
نویسنده شهید مطهری
صفحه29

روح اجتماعی مؤمن


تعداد بازدید ها: 27449


ارسال توضیح جدید
الزامی
big grin confused جالب cry eek evil فریاد اخم خبر lol عصبانی mr green خنثی سوال razz redface rolleyes غمگین smile surprised twisted چشمک arrow



از پیوند [http://www.foo.com] یا [http://www.foo.com|شرح] برای پیوندها.
برچسب های HTML در داخل توضیحات مجاز نیستند و تمام نوشته ها ی بین علامت های > و < حذف خواهند شد..