منو
 کاربر Online
718 کاربر online

رخداد سیمرین پسین

تازه کردن چاپ
علوم طبیعت > زمین شناسی > چینه شناسی
علوم طبیعت > زمین شناسی > زمین شناسی ایران
(cached)

مقدمه

از دیدگاه بسیارى از زمین‎شناسان، در ایران، مرز ژوراسیککرتاسه با رویداد کوهزایى سیمرین پسین رقم زده می‎شود. ولى، پیوستگى رسوبگذارى از ژوراسیک (آشکوب تیتونین) به کرتاسه (آشکوب بریازین) و وجود سنگ‎هاى پلاژیک نواحى ژرف در این مرز، نشانگر آن است که در بیشتر نقاط ایران مرز دو سیستم ژوراسیک – کرتاسه با آرامش زمین‎ساختى نسبى و پیوستگى رسوبگذارى مشخص می‎شود. به عبارت دیگر، در ایران، رخداد موسوم به سیمرین پسین، نشانه‎هاى کوهزایى ندارد. براى مثال:

سیمرین پسین در زاگرس

  • پیرامون شیراز (در پهنه زاگرس)، رسوبگذارى کربناتى از منشأ دریایى به نسبت عمیق، بدون انقطاع، از اواخر ژوراسیک تا آغاز کرتاسه ادامه داشته و به همین‎رو، سازند سورمه (ژوراسیک میانى – پسین) به آرامى به سازند فهلیان (کرتاسه پیشین) می‎رسد و در روى زمین، به طور عملى تفکیک این دو ناممکن است. با وجود این، در نقاط زیادى از زاگرس، وجود ناهم‎سازى محلى بین سازند سورمه و سازند فهلیان نشانگر یک ایست رسوبى است، ولى گاه، این ایست، بر پایه تفاوت‎هاى سنگ‎شناسى قابل شناخت نیست و باید از مطالعات دیرینه‎شناسى کمک گرفت.

سیمرین پسین در ایران مرکزی

  • در ایران مرکزى، ارتباط ردیف‎هاى کرتاسه آغازى و سنگ‎هاى قدیمی‎تر به دو گونه است. در نواحى اصفهان، کاشان، اردکان، خرانق، یزد و 000 سنگ‎هاى اُربیتولین‎دار کرتاسه زیرین، با حضور ردیفى از سنگ‎هاى آوارى، در روى نهشته‎هاى شیلى و ماسه‎سنگى گروه شمشک قرار دارد. این همبرى آشکارا دگرشیب است. در این نواحى، سن سنگ‎هاى ژوراسیک از آشکوب باژوسین و سرانجام باتونین فراتر نمی‎رود و هیچ‎گاه دیده نشده که نهشته‎هاى ژوراسیک بالایى و کرتاسه پیشین، این چنین دگرشیب باشند. ولى در کوه‏هاى شُترى، کلمرد، شیرگشت، شمال کرمان، بافق، جنوب سبزوار، بیارجمند و میامى شاهرود، رسوب‎هاى دریایى ژوراسیک بالا – نئوکومین گزارش شده است. یافته‎هاى گوناگون نشان می‎دهد که در نگاه نخست، دگرشیبى پایه کرتاسه وابسته به رویداد سیمرین پسین نیست. دوم آنکه به احتمال نخستین رخداد زمین‎ساختى کرتاسه در زمان نئوکومین بوده و نه در مرز ژوراسیک – کرتاسه.

سیمرین پسین در البرز

  • در البرز شمالى، به ویژه در نواحى تالش، رشت، چالوس، گرگان، رامیان، مینودشت، سارى، گلندرود، خلخـال، سنگ‎هاى پلاژیک با سنگواره‎هاى تیتونین و نئوکومین وجود دارد. همگنى این سنگ‎ها به حدى است که تفاوت‎هاى سنگ‎شناسى کارساز نیست و تعیین مرز ژوراسیک – کرتاسه، بیشتر به کمک یافته‎هاى فسیلى امکان‎پذیر است. در این نواحى در مرز ژوراسیک – کرتاسه نشانى از رویداد زمین‎ساختى دیده نمی‎شود و این گذر آرام و تدریجى است.
  • در البرز جنوبى، به دلیل کمبود سنگواره‎هاى شاخص، تعیین دقیق مرز ژوراسیک – کرتاسه دشوار است. با این حال، بین شهر دماوند تا باختر فیروزکوه، مجموعه‎اى از گچ، مارن، و گدازه‎هاى بازیک به نام «واحد گچ و ملافیر» وجود دارد که مارن‎هاى آن داراى جلبک‎هاى نئوکومین است. و یا در 5/8 کیلومترى خاور فیروزکوه و نیز در محور دماوند – فیروزکوه، در بخش بالایى سنگ‎آهک‎هاى پلاژیک سازند لار، جنس و گونه‎هاى متعددى از خانواده کالپیونلا و جلبک به سن نئوکومین وجود دارد که نشانگر آشکوب تیتونین و بریازین است (کشانى، 1361). اگرچه پیوستگى رسوبگذارى و گذر آرام ژوراسیک به کرتاسه در البرز جنوبى به اندازه البرز شمالى، نیست ولى شاهدهاى موجود نشان می‎دهند که در البرز جنوبى هم، رویداد سیمرین پسین از نوع دگرشیبى موازى و از مرز ژوراسیک – کرتاسه جوان‎تر است.

سیمرین در سنندج-سیرجان

  • زون سنندج – سیرجان از گستره‎هایى است که به طور عموم گذر از ژوراسیک پسین به کرتاسه آغازى تدریجى است. در ناحیة گل‎گهر، گذر پیوسته‎اى بین سنگ‎هاى ژوراسیک بالا تا اواخر نئوکومین و حتى اوایل بارمین وجود دارد (سبزه‎ئى، 1373). در ناحیه خبر و باغات، ردیف‎هایى غنى از سنگواره‎هاى پلاژیک از نوع کالپیونلید وجود دارد که محدوده سنى آنها بین ژوراسیک پسین – کرتاسه پیشین است. در ناحیه نیریز، گروه گلو معدن جلبک و روزنه‎دارانى به سن ژوراسیک پسین تا کرتاسه‌ پیشین دارد (ریکو، 1974). در ناحیه سبزواران، میکرایت‎هاى ژوراسیک بالا داراى انواعى از کالپیونلا و رادیولر هستند که نشانگر یک محیط رسوبى ژرف و سن ژوراسیک پسیـن و به احتمال کرتاسه پیشین ‎است (دیمیتریویچ، 1973). وضع مشابهــى در جنوب سیــرجان (کوه خواجو) وجود دارد. در ناحیة سُنقُر، سنگ‎هاى مرز ژوراسیک – کرتاسه بیشتر رخساره رسوبى – آتشفشانـى دارند که در جایگاه چینه‎شناسى بالاترى نسبت به شیست‎هاى همــدان قرار دارند. میان‎لایه‎هاى آهکــى این مجموعه، سنگواره‎هایــى به سن ژوراسیک پسین – نئوکومین دارند (اشراقــى و جعفریان، 1373).

سیمرین پسین در سایر مناطق ایران

  • اگرچه در بعضى نقاط (کپه‎داغ شرقی، لرستان، ایران مرکزى) نهشت رسوب‎هاى آوارى و تبخیرى ژوراسیک پسین گویاى کاهش ژرفاى حوضه و آغاز پسروى دریا است، اما، حتى در این نواحى پسروى کامل دریا و ایست رسوبگذارى، در کرتاسه آغازى بوده است.
  • هرچند سنگ‎هاى آتشفشانى همراه با رسوب‎هاى ژوراسیک بالایى (ناحیة سُنقُر) و کرتاسة آغازى (دامنه‎هاى شمالى البرز، سنندج – سیرجان، البرز جنوبى، بوکان، سقز) نشانه ناآرامی‎هاى زمین‎ساختى است، ولى تکاپوهاى آتشفشانى این زمان چندان زیاد نیست و به تقریب به نظر می‎رسد که هیچ توده نفوذى جایگیر نشده است.
  • سن سنگ‎هاى دگرگونى ژوراسیک ایران محدود به آشکوب باژوسین – باتونین است و هیچ‎گاه دیده نشده که سنگ‎هاى ژوراسیک بالا، در زمان ژوراسیک پایانى – کرتاسه آغازى، دگرگون شده باشند.
پیوستگى رسوبگذارى از ژوراسیک به کرتاسه (هرچند با رخساره‎هاى آوارى و قاره‎اى)، نداشتن تکاپوهاى آتشفشانى درخور توجه، نبود توده نفوذى، دگرگون نشدن سنگ‎هاى ژوراسیک بالا گویاى آن است که بر خلاف نظر رایج:
  • رویداد سیمرین پسین نه در مرز ژوراسیک – کرتاسه، بلکه در زمان نئوکومین (پیش از بارمین) رخ داده است.
  • در اثر این رویداد، پسروى دریا و خروج زمین از آب صورت گرفته و چرخه‎هاى فرسایشى پیش از بارمین، گاه با حذف سنگ‎هاى کرتاسه پایینى (نئوکومین – بریازین) و ژوراسیک بالایى (تیتونین و حتى کیمریجین) همراه بوده است.
  • این رویداد به دور از چین‎خوردگى ، دگرگونى و پلوتونیسم است و در نتیجه نه از نوع کوهزا، که از نوع زمین‎زا است با این حال، جدا از حرکات رو به بالاى زمین، در برخى نواحى مانند ناحیه بیابانک و پشت‎بادام در اثر فعالیت‎ دوباره گسل‎ها ، پایین‎افتادگى زمین صورت گرفته و براى تشکیل حوضه‎هاى فروبوم کرتاسه پیشین، شرایط لازم فراهم آمده است.

مقالات مرتبط با عنوان







تعداد بازدید ها: 9511


ارسال توضیح جدید
الزامی
big grin confused جالب cry eek evil فریاد اخم خبر lol عصبانی mr green خنثی سوال razz redface rolleyes غمگین smile surprised twisted چشمک arrow



از پیوند [http://www.foo.com] یا [http://www.foo.com|شرح] برای پیوندها.
برچسب های HTML در داخل توضیحات مجاز نیستند و تمام نوشته ها ی بین علامت های > و < حذف خواهند شد..