منو
 کاربر Online
711 کاربر online

استمات

تازه کردن چاپ
علوم طبیعت > زیست شناسی > علوم گیاهی > مورفولوژی گیاهی
(cached)

نگاه کلی

در بسیاری از گیاهان وجود پوشش قشر کوتین (کوتیکول) روی بافت اپیدرمی آن را نسبت به آب و گازها غیر قابل نفوذ ساخته ، تنها استماتها در بافت اپیدرمی راه ارتباط بافتهای درونی و یا بخشهای داخلی گیاه با محیط خارج برای تبادلات گازی و دفع مازاد آب جذب شده ، هستند. استماتها تقریبا در تمام سطح اندامهای گیاه بجز در ریشه و ساقه‌های مسن که از چوب پنبه پوشیده شده‌اند، پراکنده‌اند. سلولهای استماتی از سلولهای اپیدرمی کوچکتر بوده ، دارای سیتوپلاسم فراوان و هسته درشت‌اند. شکل لوبیایی سلولهای استماتی وجود نشاسته و دانه‌های کلروفیل در سیتوپلاسم آنها را از سلولهای عادی اپیدرمی متمایز می‌سازد.



img/daneshnameh_up/2/24/stomata.2.gif

سلولهای همراه با سلولهای استماتی

سلولهای همراه در اطراف استمات قرار داشته ، آنها را به اشکال مختلف احاطه می‌کنند. سلولهای همراه غالبا از سلولهای اپیدرمی مجاور کوچکتر و نظم آنها را نیز در ترکیب کلی بافت نداشته ، بر حسب وضع قرار گرفتن آنها در اطراف استمات یا موقعیت آنها نسبت به سلولهای استماتی به تیپهای مختلفی تقسیم می‌شوند.

انواع استماتها

اگر نقش استماتها تامین تبادلات گازی گیاه با محیط باشد، در این صورت آنها را استماتهای هوایی و اگر وظیفه آنها فقط دفع آب اضافی از گیاه باشد، آنها را استماتهای آبی گویند.

اختصاصات استماتهای هوایی

استماتهای هوایی خاص پوشش اپیدرمی اندامهای هوایی نظیر برگ ، ساقه‌های سبز و قطعات گل و میوه هستند. جدار بخش مقعر سلولهای لوبیایی شکل استماتها ضخیم و به شدت کوتینی شده است. از اختصاصات استماتهای هوایی وجود کلروفیل فراوان در سیتوپلاسم آنها است و در زیر هر استمات هوایی حفره بزرگی به نام اطاق زیر روزنه که از یک طرف به روزنه مربوط بوده و از طرف دیگر به فضای بین سلولی و حفره‌های میان بافتی مرتبط است، وجود دارد. وضع و موقعیت قرار داشتن استماتهای هوایی در بافت اپیدرمی گیاهان متفاوت و دارای اقسام زیر است.
  • استماتهای سطحی: استماتها با سلولهای اپیدرمی مجاور خود در یک سطح قرار دارند. مانند استماتهای اپیدرمی برگ زنبق ، تره و بیشتر گیاهان نهانه دانه.




img/daneshnameh_up/c/c7/stomata.1.jpg

  • استماتهای برجسته: استماتها بالاتر از سلولهای اپیدرمی مجاور خود قرار داشته ، ایجاد برجستگی می‌کنند. در این حالت استماتها روی سلولهای همراه واقع هستند. نظیر استماتهای برجسته در اپیدرم برگ نوعی چمن از تیره گندم. اگر در حالت فوق سلولهای همراه مضاعف شوند برجستگی آنها در سطح اپیدرم زیادتر می‌شود، مانند استماتهای برجسته در دمبرگ کدو.

  • استماتهای عمقی: این استماتها در سطحی پایین تر از سلولهای اپیدرمی و در زیر سلولهای همراه واقع هستند. مانند استماتهای برگ بازدانگانی نظیر تیره کاج و ساقه اورمک از گروه کلامیدوسپرم. چنانچه در این گیاهان سلولهای همراه مضاعف شوند، استماتها بیشتر در سطح اندام فرو رفته ، دهانه آنها نیز بوسیله مواد رزینی یا مومی مسدود می‌گردد.

  • استماتهای نهفته یا مخفی: نوعی استمات عمقی در فرورفتگی مخصوصی از بافت اپیدرم به نام کریپت هستند. کریپتها در سطح زیرین برگ و از فرو رفتن اپیدرم در مزوفیل ایجاد می‌شوند. هر کریپت دارای تعدادی استمات و کرکهای تک سلولی حاصل از تغییر سلولهای اپیدرمی است. کرکها در کریپت برگ خر زهره بطور متناوب با استماتها قرار داشته ، ولی در برگ زعفران فقط در دهانه آن دیده می‌شوند. بطور کلی می‌توانیم موقعیت استماتها را در چهار حالت یادشده فوق نوعی سازش گیاه با محیط به شمار آوریم.

انتشار و پراکندگی استماتها

در گیاهان نهاندانه

پراکندگی استماتها در برگهای گیاهان نهاندانه با وضع استقرار برگ روی ساقه و زاویه‌ای که با ساقه تشکیل می‌دهد، ارتباط دارد. در گیاهان دولپه که برگهای روی ساقه عموما حالت افقی دارند، استماتها بیشتر در سطح پشتی برگ و در جهت پارانشیم حفره‌ای دیده شده ، سطح رویی برگ اکثرا فاقد استمات است. در گیاهان تک لپه‌ای به علت زاویه تند برگ با ساقه که اکثرا در امتداد آن قرار می‌گیرند، استماتها در هر دو سطح برگ انتشار داشته، تعداد آنها در دو سطح برگ تقریبا نزدیک به هم است. استماتها در گیاهان آبزی فقط در سطح رویی برگهای شناور وجود داشته ، برگهای غوطه ور فاقد آن هستند.

در گیاهان بازدانه

استماتها در برگ کاج و سدروس بطور منفرد و پراکنده انتشار داشته ، ولی در برگ آبیس و پن سرآ به صورت ردیفی هستند. گاهی ممکن است هر دو حالت ردیفی و منفرد در آن دیده شود. استماتها در کاجها در هر دو سطح برگ پراکنده‌اند و از این رو برگ کاج را آمفی استماتیک گویند. ولی در برگ لاریکس و پزو دوسوگا ، استماتها در یک سطح برگ قرار دارند و هیپو استماتیک نامیده می‌شوند.



img/daneshnameh_up/d/d7/stomata.3.gif

تراکم استماتها

تعداد استماتها در میلیمتر مربع را تراکم استماتی می‌گویند. تراکم استماتی در گیاهان مختلف متفاوت است. در گیاهان علفی تراکم آن معمولا کم و با اقلیم محیط زیست گیاه ارتباط کامل دارد. مثلا در برگ علفهای مناطق مرطوب تراکم استماتی ناچیز بوده ، در علفهای نواحی غیر مرطوب و تقریبا خشک حداکثر تراکم استماتی را دارند. تراکم استماتی در برگ هر گونه گیاهی تقریبا ثابت بوده تغییرات آن حد معینی دارد.

استماتهای آبی

انشعابات نهایی گونه‌های برگ معمولا به کناره‌ها و یا به انتهای برگ در محیطی که دارای سلولهای ریز کروی و فاقد کلروپلاست به نام اپی‌تم ختم می‌شوند. اپی‌تم تا زیر اپیدرم امتداد داشته و به روزنه آبی منتهی می‌شود. مجموع اپی‌تم و روزنه آبی را بافت هیداتود می‌گویند. هر هیداتود ممکن است به یک یا چندین رگبرگ منتهی گردد.

مباحث مرتبط با عنوان


تعداد بازدید ها: 53189


ارسال توضیح جدید
الزامی
big grin confused جالب cry eek evil فریاد اخم خبر lol عصبانی mr green خنثی سوال razz redface rolleyes غمگین smile surprised twisted چشمک arrow



از پیوند [http://www.foo.com] یا [http://www.foo.com|شرح] برای پیوندها.
برچسب های HTML در داخل توضیحات مجاز نیستند و تمام نوشته ها ی بین علامت های > و < حذف خواهند شد..